Vì sao các em rời khỏi giáo xứ sau khi Thêm Sức?

Phần đầu của bài viết được dịch và biên tập từ bài “Why the Confirmation Kids Keep Leaving Your Parish” của Patrick Neve. Từ những gợi mở của tác giả, mình xin nối dài câu chuyện bằng một vài suy tư cá nhân, dựa trên kinh nghiệm từng làm giáo lý viên tại Việt Nam và những kết quả nghiên cứu trong luận án tiến sĩ của mình về việc hình thành và duy trì thế hệ giáo lý viên Gen Z.

1. Một câu chuyện cười nhưng không hề vô hại

Một thư ký giáo xứ hốt hoảng chạy vào phòng cha xứ và nói: “Thưa cha, có một con dơi bay vào nhà thờ. Chúng con làm đủ cách mà vẫn không đuổi nó đi được.” Cha xứ bình thản đáp: “Chờ cha một chút.” Ngài cầm túi lên, bước ra ngoài, rồi vài phút sau quay lại và bảo: “Đừng lo, cha giải quyết xong rồi.” Người thư ký giật mình hỏi: “Ôi không, cha giết nó rồi sao?” Cha xứ trả lời: “Không. Cha vừa ban bí tích Thêm Sức cho nó. Từ nay nó sẽ không bao giờ quay lại nữa.”

Patrick Neve kể rằng một linh mục đã nói với ông câu chuyện này cách đây vài năm. Người trẻ lãnh nhận bí tích Thêm Sức, rồi biến mất khỏi giáo xứ. Hiện tượng ấy phổ biến đến mức nó trở thành một câu chuyện hài quen thuộc trong đời sống Giáo hội. Nhưng càng nghĩ, người ta càng thấy câu chuyện này không hề vô hại, bởi nó tiết lộ một cách nhìn rất đáng lo: vị linh mục là người giải quyết vấn đề, còn con dơi, tượng trưng cho người trẻ, lại là vấn đề cần được xử lý.

Có lẽ đã đến lúc chúng ta phải đảo ngược cách nhìn ấy. Không thể cứ mặc nhiên cho rằng tất cả thiếu niên ngày nay đều thờ ơ, lười biếng, thiếu kỷ luật hoặc không quan tâm đến đức tin. Khi cùng một hiện tượng cứ lặp đi lặp lại ở hàng nghìn giáo xứ, qua nhiều thế hệ và tại nhiều quốc gia, mẫu số chung không thể chỉ là người trẻ. Mẫu số chung còn là chính chúng ta, là cách chúng ta dạy giáo lý, tổ chức đời sống giáo xứ và hình dung vai trò của người trẻ trong Giáo hội.

Nếu chúng ta đủ can đảm thừa nhận rằng mình cũng là một phần của vấn đề, khi ấy chúng ta mới có cơ hội sửa chữa nó.

2. Người trẻ không chỉ thuộc về Giáo hội, họ thuộc về sứ mạng của Giáo hội

Trong một bài nói chuyện với các thiếu niên lãnh nhận bí tích Thêm Sức vào dịp lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống, Đức Giáo hoàng Lêô nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gắn bó với giáo xứ, bởi đời sống Công giáo không được sống một cách riêng lẻ. Đức tin được sống trong cộng đoàn, và trước hết là trong giáo xứ.

Nhưng điều đáng chú ý nhất là khi ngài nói với các bạn trẻ: “Các con là một phần trong sứ mạng của Giáo hội.” Có thể đối với một số em, đó là lần đầu tiên các em thực sự được nghe một người nói điều ấy với mình.

Trong thực tế, rất nhiều sinh hoạt giáo xứ lại truyền đi một thông điệp hoàn toàn ngược lại. Người trẻ được yêu cầu đến lớp, học bài, hoàn thành các buổi tĩnh tâm, trả lời câu hỏi, làm đủ thủ tục và cuối cùng lãnh nhận bí tích. Nhưng rất hiếm khi các em được giúp hiểu rằng sứ mạng của Giáo hội cũng là sứ mạng của mình.

Người trẻ đủ nhạy bén để nhận ra điều đó. Các em cảm thấy người lớn không thực sự tin rằng các em có điều gì quan trọng để đóng góp. Vì vậy, khi chương trình kết thúc, các em rời đi. Không hẳn vì các em ghét Giáo hội, nhưng vì chính cách tổ chức của chúng ta đã khiến các em hiểu rằng phần việc của mình đã xong.

3. Bí tích Thêm Sức có đang bị biến thành một lễ tốt nghiệp?

Ở không ít giáo xứ, việc chuẩn bị Thêm Sức được tổ chức giống một khóa học có thời hạn. Gia đình ghi danh, các em đến lớp, học thuộc một số kiến thức, tham dự vài buổi sinh hoạt hoặc tĩnh tâm, hoàn thành các yêu cầu, rồi lãnh nhận bí tích. Khi quy trình ấy kết thúc, các em rời đi.

Và nếu thành thật, chúng ta phải tự hỏi: tại sao các em lại không rời đi? Theo cách chương trình được thiết kế, mọi việc đã hoàn tất. Gia đình đưa con đến giáo xứ như đưa con đến một lớp học thêm, một khóa thể thao hay một chương trình ngoại khóa. Giáo xứ cung cấp chương trình, các em hoàn thành chương trình, rồi ai về nhà nấy.

Điều các em không được giúp để nhận ra là bí tích Thêm Sức không phải lễ tốt nghiệp khỏi đời sống Giáo hội. Trái lại, đó phải là sự khởi đầu của một đời sống tông đồ trưởng thành hơn. Chúa Thánh Thần được trao ban không phải để các em hoàn tất một thủ tục tôn giáo, nhưng để các em trở thành chứng nhân và cộng tác viên của Chúa Kitô trong thế giới.

Nếu điều ấy chỉ được nói trong sách giáo lý mà không được thể hiện trong đời sống giáo xứ, người trẻ sẽ coi đó là một lý thuyết đẹp nhưng không liên quan đến mình.

4. “Chủ nghĩa giáo sĩ mới” và những giáo xứ vận hành như trạm cung cấp bí tích

Trong cuốn Save Your Parish, Patrick Neve gọi một trong những nguyên nhân của tình trạng này là “chủ nghĩa giáo sĩ mới”. Chủ nghĩa giáo sĩ theo nghĩa truyền thống cho rằng sứ mạng của Giáo hội chủ yếu thuộc về linh mục, còn giáo dân chỉ đóng vai trò hỗ trợ hoặc thụ động đón nhận. “Chủ nghĩa giáo sĩ mới” mở rộng nhóm người được xem là sở hữu sứ mạng ra thêm một chút, bao gồm linh mục, nhân viên mục vụ, trưởng ban giáo lý, thư ký giáo xứ và một số tình nguyện viên chính thức.

Nhưng về bản chất, não trạng ấy vẫn không thay đổi. Sứ mạng thuộc về một nhóm người “ở bên trong”, còn phần lớn giáo dân chỉ là người sử dụng các dịch vụ tôn giáo. Giáo xứ khi ấy dễ trở thành một “trạm cung cấp bí tích”: người ta đến đăng ký, làm giấy tờ, học một khóa, dự một buổi tĩnh tâm, lãnh nhận bí tích rồi rời đi.

Trong một mô hình như vậy, những người được xem là “Công giáo nhiệt thành” thường là những người có một vai trò chính thức: hát lễ, đọc sách, làm giáo lý viên, giúp lễ hoặc tham gia hội đoàn. Nhưng không phải người trẻ nào cũng muốn hoặc có khả năng làm những việc ấy. Một em thích viết, vẽ, làm phim, chơi thể thao, nghiên cứu khoa học, thiết kế hay đơn giản là biết lắng nghe bạn bè có thể không nhìn thấy bất kỳ chỗ đứng nào cho mình trong giáo xứ.

Các em được bảo phải “tham gia”, nhưng những hình thức tham gia được đề nghị lại quá hẹp. Nếu không muốn vào ca đoàn, đọc sách hay làm giáo lý viên, các em dễ đi đến kết luận rằng Giáo hội không thực sự cần mình. Và khi con người cảm thấy mình không được cần đến, họ sẽ rời đi.

5. Người trẻ cần một sứ mạng, không phải chỉ thêm hoạt động

Đức Giáo hoàng Lêô đang mời người trẻ bước ra khỏi não trạng thụ động và hình thành một tinh thần tông đồ. Nhưng để người trẻ có thể trở thành tông đồ, giáo xứ trước hết phải trở thành một cộng đoàn có tính tông đồ.

Giáo xứ không thể chỉ là nơi người ta đến tham dự Thánh lễ hoặc nhận các dịch vụ mục vụ. Đó phải là nơi giáo sĩ và giáo dân gặp gỡ, nâng đỡ và trao quyền cho nhau để cùng thực hiện sứ mạng của Chúa Kitô bên ngoài những bức tường nhà thờ.

Người trẻ không cần thêm các chương trình chỉ để giữ các em bận rộn. Điều các em cần là một hình dung cụ thể về việc sống sứ mạng giữa đời thường. Một thiếu niên có thể loan báo Tin Mừng bằng cách bảo vệ một người bạn bị cô lập, ở bên cạnh một người đang đau khổ, từ chối chế giễu người khác trên mạng, sử dụng khả năng nghệ thuật để làm điều đẹp đẽ, hay sống trung thực giữa áp lực của bạn bè.

Nếu chúng ta chỉ nói “hãy truyền giáo” mà không giúp các em hiểu truyền giáo trông như thế nào trong đời sống của một người trẻ bình thường, lời mời gọi ấy sẽ chỉ còn là một khẩu hiệu.

Patrick Neve kể về một cô gái mà ông gọi bằng tên giả là Rebecca. Cô nhỏ bé, nhút nhát, sống nội tâm và thích viết, vẽ hơn là đứng ở góc phố rao giảng hay tham gia những hoạt động đông người. Trong một buổi chuẩn bị Thêm Sức, Rebecca được dạy rằng bí tích này trao cho người tín hữu sức mạnh để loan báo Tin Mừng và biết lắng nghe những thúc đẩy của Chúa Thánh Thần.

Cô đã nghiêm túc đón nhận điều ấy. Trong thời gian sau đó, Rebecca đưa mười người bạn đến nhà thờ. Hai người trong số họ không phải Công giáo, và một người cuối cùng đã gia nhập Giáo hội.

Chúng ta thường nghe rằng cứ một người gia nhập thì có chín người rời đi. Nhưng đôi khi chỉ cần một người môn đệ thực sự sống động cũng có thể đưa mười người trở lại. Nếu người trẻ được trao công cụ để trở thành tông đồ, chắc chắn không phải ai cũng đáp lại, nhưng sẽ có những em đáp lại. Và chính các em có thể tạo ra một sức sống mà chúng ta chưa từng nghĩ tới.

6. Từ kinh nghiệm của một giáo lý viên

Khi đọc bài viết này, mình không chỉ nghĩ đến những thiếu niên rời khỏi giáo xứ sau khi lãnh nhận bí tích Thêm Sức. Mình còn nghĩ đến những giáo lý viên trẻ đang âm thầm rời bỏ sứ vụ.

Mình từng làm giáo lý viên tại Việt Nam, đồng hành với các em trong quá trình chuẩn bị lãnh nhận các bí tích, đồng thời cũng từng tham gia huấn luyện và hỗ trợ các bạn trẻ bước vào sứ vụ giáo lý viên. Mình đã gặp rất nhiều người bắt đầu với một đức tin chân thành, đầy nhiệt huyết và sẵn sàng hy sinh. Nhưng sau một thời gian, họ kiệt sức, mất động lực hoặc cảm thấy sự đóng góp của mình không được nhìn nhận.

Họ được giao việc nhưng không được trao quyền. Họ được yêu cầu hy sinh nhưng không được đào tạo đầy đủ. Họ phải chịu trách nhiệm nhưng lại không được giải thích rõ vai trò. Khi có vấn đề, người ta thường kết luận rằng thế hệ trẻ thiếu kiên trì, thích hưởng thụ, không có tinh thần hy sinh hoặc chưa đủ trưởng thành.

Đó là một lời giải thích quá dễ dàng. Khi một số lượng lớn người trẻ rời khỏi cùng một hệ thống, chúng ta không thể chỉ hỏi: “Người trẻ ngày nay có vấn đề gì?” Chúng ta cũng phải hỏi: “Có điều gì trong cách chúng ta lãnh đạo, đào tạo và tổ chức cộng đoàn đang đẩy họ ra ngoài?”

Đây cũng là một trong những câu hỏi trung tâm trong luận án tiến sĩ của mình về việc hình thành và duy trì thế hệ giáo lý viên Gen Z tại Việt Nam.

7. “Lương của tâm hồn” không thể bù đắp cho một hệ thống yếu kém

Trong luận án, mình sử dụng khái niệm “lương của tâm hồn” để diễn tả phần thưởng nội tại mà một người giáo lý viên nhận được từ sứ vụ: niềm vui khi phục vụ, cảm giác sống có ý nghĩa, sự gần gũi với Thiên Chúa và ý thức rằng mình đang góp phần vào một điều lớn hơn bản thân.

Đây là một nguồn động lực rất mạnh. Tuy nhiên, một sai lầm phổ biến trong các tổ chức tôn giáo là cho rằng vì công việc mang ý nghĩa thiêng liêng, người phục vụ sẽ tự động kiên trì bất kể họ được đối xử như thế nào.

Điều đó không đúng.

Ý nghĩa thiêng liêng không thể mãi bù đắp cho sự lãnh đạo yếu kém, thiếu rõ ràng trong vai trò, thiếu đào tạo, thiếu tin tưởng hay một môi trường không an toàn về tâm lý. Chúng ta không thể cứ yêu cầu người trẻ “hy sinh nhiều hơn”, “cầu nguyện nhiều hơn” hoặc “có tinh thần phục vụ hơn”, trong khi cơ cấu mục vụ không giúp họ phát triển.

Một người có thể rất yêu Chúa nhưng vẫn kiệt sức. Một người có thể rất nhiệt thành nhưng vẫn rời đi khi liên tục bị xem nhẹ. Một người có thể có ơn gọi phục vụ nhưng vẫn mất phương hướng nếu không biết vai trò của mình là gì và sự đóng góp của mình có giá trị ra sao.

Đức tin không loại bỏ nhu cầu được tôn trọng, được hướng dẫn và được thuộc về.

8. Người trẻ phải nhìn thấy mình trong sứ mạng của Giáo hội

Kết quả nghiên cứu trong luận án của mình cho thấy sự đồng thuận với sứ mạng, hay mission alignment, là yếu tố mạnh nhất dự báo niềm hạnh phúc của các giáo lý viên trẻ.

Điều này cũng giúp giải thích tại sao nhiều em rời giáo xứ sau Thêm Sức. Người trẻ không chỉ cần biết Giáo hội dạy điều gì. Các em cần biết mình nằm ở đâu trong câu chuyện và sứ mạng ấy.

Nếu không có sự đồng thuận với sứ mạng, giáo lý chỉ còn là kiến thức phải ghi nhớ, bí tích chỉ còn là một cột mốc phải hoàn thành, còn giáo xứ chỉ là nơi cha mẹ bắt các em phải đến. Nhưng khi một người trẻ bắt đầu nhận ra rằng “đây cũng là sứ mạng của mình”, rằng “Thiên Chúa có thể sử dụng khả năng riêng của mình”, rằng “cộng đoàn thực sự cần sự hiện diện của mình”, khi ấy mối quan hệ của em với Giáo hội bắt đầu thay đổi.

Các em không còn chỉ là người nhận giáo lý. Các em có thể trở thành người mang Tin Mừng.

Một trong những nền tảng lý thuyết của luận án mình là Thuyết Tự Quyết, trong đó nhấn mạnh ba nhu cầu tâm lý căn bản của con người: quyền tự chủ, cảm nhận năng lực và sự gắn kết. Ba nhu cầu này cũng giúp chúng ta hiểu vì sao nhiều chương trình Thêm Sức không tạo được một đời sống đức tin bền vững.

Người trẻ cần quyền tự chủ để dần sở hữu đức tin của mình, thay vì chỉ đến nhà thờ vì cha mẹ bắt buộc. Các em cần cảm nhận năng lực, nghĩa là không chỉ được bảo phải truyền giáo mà còn được dạy cách sống đức tin trong những tình huống cụ thể. Và các em cần sự gắn kết, cần ít nhất một người trong giáo xứ biết tên, biết câu chuyện và thực sự quan tâm đến sự hiện diện của mình.

Cảm giác thuộc về không được tạo ra chỉ bằng trò chơi, pizza hay vài chương trình giải trí. Nó được hình thành khi người trẻ được lắng nghe, được tin tưởng và được trao những trách nhiệm có ý nghĩa.

9. Từ những vị thánh xa cách đến những người bạn đồng hành

Luận án của mình cũng đề nghị rằng những câu chuyện về các Thánh Tử đạo Việt Nam cần được kể lại theo một cách gần gũi hơn với thế hệ Gen Z.

Nếu các vị tử đạo chỉ được trình bày như những con người phi thường, hoàn hảo và xa cách, người trẻ có thể kính phục nhưng khó nhìn thấy mối liên hệ với đời sống của mình. Nhưng nếu chúng ta kể về những lựa chọn, nỗi sợ, tình bạn, gia đình, sự giằng co và lòng trung thành của các ngài, người trẻ có thể nhận ra nơi các thánh không chỉ là những tượng đài của quá khứ mà còn là những người đồng hành trong hiện tại.

Một thiếu niên ngày nay không cần phải bắt chước hình thức sống của các vị tử đạo thế kỷ XIX. Điều các em cần học là cách mang cùng một lòng trung thành ấy vào thế kỷ XXI: dám bảo vệ người yếu thế, trung thực giữa áp lực bạn bè, tha thứ khi bị tổn thương, từ chối làm nhục người khác trên mạng và can đảm sống đức tin mà không biến nó thành công cụ để phán xét.

Khi những câu chuyện đức tin trở nên gần gũi và có thể sống được, người trẻ mới nhận ra rằng lịch sử cứu độ không chỉ thuộc về quá khứ. Nó vẫn đang tiếp tục trong chính đời sống của các em.

10. Đừng chỉ hỏi tại sao các em rời đi

Không có một chương trình giáo lý hoàn hảo nào có thể bảo đảm rằng tất cả người trẻ sẽ tiếp tục ở lại với Giáo hội. Đức tin luôn gắn với tự do, và sẽ có những người rời đi dù giáo xứ đã cố gắng hết sức.

Nhưng chúng ta không được dùng sự tự do ấy như một cái cớ để tránh nhìn vào những thất bại của chính mình.

Nếu bí tích Thêm Sức tiếp tục bị tổ chức như một lễ tốt nghiệp giáo lý, người trẻ sẽ tiếp tục biến mất sau ngày lãnh nhận bí tích. Nếu giáo xứ chỉ cần các em ngồi yên, học bài và tuân thủ, nhưng không cần tiếng nói, sáng kiến hay khả năng của các em, các em sẽ hiểu rằng mình không thực sự thuộc về nơi ấy. Nếu chúng ta chỉ trao cho các em một danh sách những điều phải tin mà không trao cho các em một sứ mạng để sống, đức tin sẽ dần trở thành một bộ kiến thức không liên quan đến đời sống.

Vấn đề không chỉ là làm thế nào để giữ người trẻ ở lại trong nhà thờ. Một người vẫn có thể đi lễ đều đặn nhưng hoàn toàn thụ động, xa cách và không bao giờ trở thành một người môn đệ.

Câu hỏi sâu xa hơn phải là: làm thế nào để giúp người trẻ nhận ra rằng họ được Chúa Thánh Thần sai đi, rằng Giáo hội cần họ và rằng sứ mạng của Chúa Kitô cũng thuộc về họ?

Giáo xứ không cần thêm những chương trình chỉ nhằm giữ người trẻ bận rộn. Giáo xứ cần trở thành một cộng đoàn biết tin tưởng người trẻ, đào tạo họ, trao quyền cho họ và cùng họ bước vào sứ mạng.

Khi ấy, bí tích Thêm Sức sẽ không còn là khoảnh khắc người trẻ rời khỏi Giáo hội, mà trở thành điều bí tích này vốn phải là: khởi đầu của một đời sống tông đồ trưởng thành, được thúc đẩy bởi Chúa Thánh Thần và được sống giữa lòng thế giới.

Michael Nguyen VÌ SAO CÁC EM RỜI KHỎI GIÁO XỨ SAU KHI THÊM SỨC?