Bài phát biểu của ĐHY Đức HY Michael Czerni, SJ tại Hội thảo “Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận – Chứng nhân của niềm hy vọng”

Bài phát biểu của Đức HY Michael Czerni, SJ, Tổng trưởng Bộ Phát triển Con người Toàn diện, tại Hội thảo “Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận – Chứng nhân của niềm hy vọng” được tổ chức tại Rôma ngày 25/3/2026, nhân kỷ niệm 50 năm tập sách “Đường Hy Vọng” ra đời. (Bài được ghi lại từ Video buổi truyền hình trực tiếp, do Lm Giuse Nguyễn Tất Thắng, OP phiên dịch)

Các bạn thân mến,

Tôi rất vinh dự được suy gẫm về cuộc đời của ĐHY PX Nguyễn Văn Thuận, là vị tiền nhiệm đáng kính của tôi trên cương vị là Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình, nay được sáp nhập vào Bộ Phát triển Con người Toàn diện.

Không phải ngẫu nhiên mà Hội nghị lớn này của Bộ chúng tôi mang tên của ngài, và Quỹ hỗ trợ cho công tác phát triển con người toàn diện của chúng tôi dành riêng cho ngài [*]; cũng không phải ngẫu nhiên mà Bộ là đơn vị thực hiện tiến trình tuyên phong Chân phước cho ngài. Qua cuộc đời và chứng nhân anh dũng của ngài, ĐHY Văn Thuận tiếp tục soi sáng và truyền cảm hứng cho công việc của chúng tôi. Bởi vì ngài không chỉ là người cổ võ cho công lý và hòa bình, nhưng thông qua cuộc đời đầy kiên trì và hy sinh, ngài đã thể hiện những giá trị này bằng lời nói và hành động.

Khi còn là một linh mục trẻ ở Huế, ngài tình nguyện làm tuyên úy tại các bệnh viện, nhà tù và trại phong cùi. Sự tận tâm của ngài đối với những người đang phải vật lộn với bệnh phong cùi kéo dài suốt cả cuộc đời. Ngài đã vận động người dân và các tổ chức xây dựng các trung tâm điều trị bệnh phong cùi và đóng góp tất cả những gì mình có thể bằng lối sống tiết kiệm. Với tư cách là Giám mục Nha Trang, ĐHY Văn Thuận đã khởi xướng nhiều sáng kiến giáo dục, xã hội, và làm việc không mệt mỏi vì sự hòa giải cho một đất nước bị chia rẽ. Thư mục vụ của ngài nhấn mạnh rằng Giáo hội phải nhập thể và phải sống giữa dân chúng, chia sẻ những đau khổ và tủi nhục của họ, đòi hỏi mỗi bên phải đặt mình vào vị trí của người khác. Công lý và cảm thông đối với mọi người phải bắt đầu từ nơi nhà của giám mục. Nhiều sử sách được xuất bản kể lại, sau bữa ăn, vị giám mục dọn bàn, mang bát đĩa vào bếp, cám ơn các nữ tu đang làm việc ở đó, và thể hiện sự quan tâm đến công việc của họ, bảo đảm họ không bị quá tải. Ngay cả trong cảnh tù đày, Đức HY Văn Thuận vẫn giữ thái độ này đối với các tù nhân khác, cả Kitô hữu và không Kitô hữu, thậm chí là cả với những người cai ngục. 

Điều mang lại cho ngài sức mạnh trong những thử thách lớn lao chính là Phúc âm của Chúa Giêsu Kitô. Trong Phúc âm Đức HY Văn Thuận đã học được một cách cổ vũ và hòa giải, công bình, hòa bình với sự khôn ngoan và tận tâm.

Sống ở Rôma sau khi được trả lại tự do khỏi nhà tù, Đức HY Văn Thuận đã không thể trở về quê hương, và không có vai trò cụ thể nào trong nhiều năm. Tuy nhiên chính trong những năm này, ngài đã thực hiện một công việc ấn tượng để hỗ trợ những người tị nạn Việt Nam trên toàn cầu, cả về mặt nhân văn và tinh thần. Ngài cổ võ một mạng lưới viện trợ quốc tế, ngài đưa ra nhiều sáng kiến khác nhau. Chúng tôi vẫn còn giữ những lời thỉnh cầu giúp đỡ viết tay của ngài, vì ngài không có nguồn lực cũng như sự hỗ trợ nào. Những lời thỉnh cầu đó là dự án Lazaro cho những người bạn của ngài, những người phong cùi ở Việt Nam. Đức HY Văn Thuận viết rằng: …vì tình yêu thương dành cho những người bạn phong cùi của tôi, xin gửi những hàng chữ này để các bạn đọc… 

Đóng góp lớn nhất của ngài trên phạm vi toàn cầu là sự ra đời của tập sách Giáo lý Xã hội của Giáo hội. Trong thời gian chuẩn bị cho Đại lễ năm Thánh 2000, các Thượng Hội đồng Giám mục châu lục đã lập ra một bản đồ toàn diện về thế giới đương đại, cho thấy sự chênh lệch nghèo đói và giàu có của các quốc gia khác nhau. Điều này đã khơi dậy trong lòng Đức Giáo hoàng Gioan-Phaolô II khát vọng bảo đảm một toàn cầu hóa dựa trên tinh thần đoàn kết, không để một ai bị gạt ra ngoài. Để thực hiện điều này, vào tháng 3 năm 1999 Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã viết thư cho Đức HY Văn Thuận kêu gọi soạn thảo một cuốn giáo lý về Xã hội Công giáo. Đức Giáo hoàng nhấn mạnh, điều cần thiết không phải là một khảo luận toàn diện, nhưng là một bản tóm lược dễ hiểu với mọi người, để các Giáo hội địa phương có thể tự phân tích bối cảnh của họ, nhằm mang lại điều mà ngày nay chúng ta gọi là phát triển con người toàn diện.

Cùng với nhiều chuyên gia, Đức HY Văn Thuận ngay lập tức tổ chức một loạt các cuộc hội thảo ở nhiều nơi trên thế giới. Đó là một quá trình đối thoại với các khu vực địa lý khác nhau, thay vì soạn một văn bản khép kín. Một trong các cuộc hội thảo như vậy đã được tổ chức tại Ghana vào tháng 6 năm 1999. Đức HY Văn Thuận đã nói về thiên niên kỷ thứ 3 sắp tới là kỷ nguyên của giáo huấn xã hội của Giáo hội. Ngài kết luận bằng một câu đầy xúc động: … Trước tình hình chính trị và kinh tế hiện nay, con người tự hỏi liệu chúng ta có thể bước qua ngưỡng cửa của thiên niên kỷ mới với niềm hy vọng hay không? Đáp lại, Đức HY Văn Thuận trích dẫn lời của một nhà báo nổi tiếng khi đề cập đến nền kinh tế toàn cầu đã dự đoán về 2 giai đoạn thảm khốc… Đối với tình cảnh các xã hội nghèo đói, bóc lột, loại trừ, xóa bỏ…, Đức HY Văn Thuận đáp lại: … Lòng tôi tan nát khi nghĩ đến tất cả những điều đó, tôi chỉ muốn kêu lên: Không thể nào!

Tập sách Giáo lý Xã hội của Giáo hội đáp lại tiếng kêu này. Việc soạn thảo diễn ra nhanh chóng, nhưng vì sức khỏe của Đức HY Văn Thuận suy yếu nên không thể hoàn thành nó. Khi tập sách được xuất bản, Chủ tịch mới của Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình, Đức HY Renato Raffaele Martino đã nhắc lại cách người tiền nhiệm đã hướng dẫn về giai đoạn chuẩn bị phức tạp của văn kiện này, với sự khôn ngoan, kiên định và tầm nhìn xa. Hồng y Martino nhận xét: … do đó tập sách mang dấu ấn của một chứng nhân vĩ đại về thánh giá.

Cho đến hôm nay, Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận vẫn tiếp tục làm chứng cách mạnh mẽ. Cuộc đời của ngài nhắc nhở chúng ta rằng hy vọng không đến từ hoàn cảnh bên ngoài mà đến từ việc theo Chúa Giêsu Kitô. Chứng từ của Đấng Đáng kính chỉ ra con đường đức tin vững chắc, niềm hy vọng lan tỏa và một tình yêu chân thành tha thứ.

Xin cám ơn quý vị

---------------

[*] Ngày 25/7/2023, Đức Thánh Cha Phanxicô thành lập “Quỹ Văn Thuận” mang tên ĐHY PX Nguyễn Văn Thuận, để thay thế 2 Quỹ: “Người Samari nhân hậu” (được Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II thành lập năm 2004 để giúp người dân chống lại các bệnh như AIDS, sốt rét và bệnh lao, đặc biệt là ở Châu Phi) và Quỹ “Công lý và Hòa bình” (do Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI thành lập năm 2007, hỗ trợ các sáng kiến ​​nhằm cung cấp viện trợ nhân đạo cho các nước đang phát triển để thăng tiến người dân nghèo, bằng cách tài trợ học bổng cho sinh viên các khóa học về Học thuyết xã hội của Giáo hội). (Chú thích của BBT)