"Đừng cố gắng trở thành một người thành công, mà hãy cố gắng trở thành một người có giá trị." (Albert Einstein)

Câu nói bất hủ của Albert Einstein nói lên điều thực sự quan trọng trong cuộc sống, giống như quan điểm của ông Ba Lành trong câu chuyện "Có Sao Đâu Nếu Đời Không Rực Rỡ". 

Ngày nay, thành công thường được ca ngợi một cách ồn ào và phô trương. Các dòng feed trên mạng xã hội tràn ngập hình ảnh quần áo và vật trang sức mắc tiền, xe hơi sang trọng, những ngôi nhà rộng lớn và thu nhập cao. Mọi người tự hào khoe khoang thành công của mình như thể những dấu hiệu này thôi cũng đủ định nghĩa một cuộc đời đáng sống. 

Việc theo đuổi "thành công" theo nghĩa hẹp này gần như đã trở thành một "tôn giáo văn hóa". Ở cái "tôn giáo" này, của cải vật chất và địa vị trở thành bằng chứng tối thượng về giá trị bản thân. Thế nhưng Einstein nghĩ khác: ông khuyên chúng ta dừng lại và đặt câu hỏi về sự ám ảnh này.

Ông phân biệt hai yếu tố mà chúng ta thường bỏ quên: thành công và giá trị. 

Thành công

Thành công phần lớn là bề ngoài. Nó thường được đo lường bằng sự so sánh với người khác. Nó có thể thoáng qua, phụ thuộc vào hoàn cảnh, may mắn, thời cơ, thậm chí là những xu hướng phù phiếm. 

Một người có thể tích lũy được của cải lớn lao hay danh tiếng qua sự khôn khéo, thừa kế, hoặc cơ hội thuần túy, mà không hề phát triển chiều sâu nhân cách hay đóng góp ý nghĩa cho thế giới. Loại thành công đó có thể trở nên trống rỗng khi tiếng vỗ tay lắng xuống, hoặc khi nhận ra nó đến từ việc đánh đổi sự thanh liêm, các mối quan hệ, hay sự trưởng thành cá nhân.

Giá trị 

Còn giá trị là nội tại và bền vững. Người có giá trị tập trung vào những phẩm chất vượt lên trên lợi ích cá nhân: lòng tốt, tánh hào phóng, lòng dũng cảm, và sự sẵn lòng phục vụ điều gì đó lớn lao hơn bản thân. 

Người có giá trị không hỏi "Tôi có thể nhận được gì nếu làm điều này" mà hỏi "Tôi có thể cho đi điều gì?" Họ sáng tạo, giúp đỡ, đổi mới, hoặc đơn giản là hiện diện cho người khác theo những cách khiến thế giới tốt đẹp hơn dù chỉ một chút. Y chang như suy nghĩ của bà Năm Bếp trong truyện ngắn "Có Sao Đâu Nếu Đời Không Rực Rỡ". Thích nhứt câu nói trong truyện ngắn đó: 

“Có người đâu cần làm chuyện lớn. Chỉ cần nuôi lớn người khác là đủ đầy rồi.”

Einstein đã thể hiện điều đó: ông cách mạng hóa vật lí không phải để chạy theo danh vọng, mà vì được thúc đẩy bởi sự kinh ngạc và khát khao hiểu biết về vũ trụ. Di sản của ông trường tồn không phải vì ông "thành công" theo nghĩa thông thường, mà vì công trình của ông đã mang lại giá trị to lớn cho tri thức nhân loại.

Trong thời đại này người ta bị ám ảnh bởi những dấu hiệu bề ngoài, câu nói của Einstein càng trở nên có giá trị hơn bao giờ hết. Của cải có thể mất đi, địa vị có thể sụp đổ, nhưng giá trị chúng ta mang lại cho người khác là tồn tại lâu. Đó là những cuộc đời chúng ta chạm tới, những cách lớn nhỏ khiến thế giới nhân ái và khôn ngoan hơn. Những thứ đó sẽ còn lại lâu dài sau khi chúng ta ra đi.

Vì vậy, có lẽ con đường tốt hơn không phải là đuổi theo thành công như cứu cánh cuối cùng, mà là nuôi dưỡng phẩm chất và sự cống hiến. Làm được như vậy chúng ta có thể khám phá ra rằng sự viên mãn thực sự không nằm ở những gì chúng ta tích lũy, mà ở những gì chúng ta đã cho đi.

Gs Nguyễn Tuấn
https://www.facebook.com/t.nguyen.2016/posts/pfbid036oSfSUj4hTh2wZM9GHJtHFUTKWh1sPPQNdMmQq2gPECPc7pLvMTHC1GCqQBhV9Vyl