Người hành khất bước vào thành tội lỗi

Suốt nhiều năm, người ta thấy ông thường xuyên lui tới các nhà chứa và gọi ông là kẻ giả hình. Nhưng khi ông qua đời, những người phụ nữ mà ông từng cứu giúp đã tiết lộ sự thật – và cả thành Alexandria đã bật khóc.

Tên ông là Vitalis. Ông đã giữ kín một trong những bí mật đẹp đẽ nhất lịch sử suốt cả cuộc đời mình.

Năm 625 sau Công nguyên, một cụ già đến thành Alexandria, Ai Cập.

Đó là một trong những thành phố vĩ đại nhất của thế giới cổ đại, nơi hội tụ của học thuật và thương mại, triết học và tội lỗi.

Alexandria có tất cả: những thư viện nguy nga, các khu chợ nhộn nhịp, những cuộc tranh luận thần học diễn ra giữa các quảng trường công cộng.

Và cả những nhà chứa. Hàng chục nhà chứa như thế.

Người đàn ông mới đến đã sáu mươi tuổi. Vào thế kỷ thứ VII, đó là một độ tuổi rất cao. Phần lớn người ta không sống thọ đến như vậy. Đáng lẽ ra, ông phải nghỉ ngơi, chuẩn bị cho cái chết, sống những năm tháng cuối đời trong sự chiêm niệm tĩnh lặng.

Thế nhưng, Vitalis lại tìm một công việc lao động chân tay nặng nhọc nhất mà ông có thể làm, rồi bắt đầu làm việc.

Ông đã trải qua nhiều thập niên sống đời ẩn tu trong sa mạc – thuộc thế hệ những nhà khổ tu Kitô giáo tiên khởi, những người tin rằng đời sống cô tịch và khắc khổ sẽ giúp họ đến gần Thiên Chúa hơn. Ông chẳng có gì cả: không tài sản, không tiện nghi, chỉ có cát, nắng và sự thinh lặng.

Giờ đây, ở độ tuổi mà thân xác đáng lẽ đã suy yếu, ông lại đến thành phố và bắt đầu khuân đá, vác hàng hóa, làm những công việc chân tay cực nhọc để nhận lấy đồng tiền công ít ỏi. Mỗi buổi chiều, với cơ bắp đau nhức và đôi bàn tay phồng rộp, ông nhận tiền công của mình.

Sau đó, ông đi đến các nhà chứa.

Đêm nào cũng vậy.

Alexandria là một thành phố có đời sống tôn giáo rất sâu đậm – Kitô giáo đang phát triển nhanh chóng, và những lời phán xét về luân lý thường đến rất nhanh chóng và khắc nghiệt. Nghề mại dâm tồn tại trong bóng tối, tuy được dung thứ nhưng bị khinh miệt. Những phụ nữ làm việc trong các nhà chứa bị xem là những kẻ không còn khả năng hoàn lương, đã bị vấy bẩn và không còn hy vọng được cứu rỗi.

Và đây, một ông lão được cho là vị ẩn tu thánh thiện, lại đêm nào cũng đến các nhà chứa.

Người ta chú ý đến chuyện đó. Dĩ nhiên, họ không thể không chú ý.

Họ nhìn thấy ông bước vào. Họ nhìn thấy ông rời khỏi đó nhiều giờ sau. Và họ đưa ra kết luận hiển nhiên theo suy nghĩ của mình: ông là một kẻ giả hình. Một người được cho là thánh thiện, rao giảng sự thanh khiết nhưng lại buông mình vào những thú vui đen tối nhất của thành phố. Một kẻ giả hình thuộc loại tồi tệ nhất.

Những lời đồn đại lan truyền.

“Các ông có thấy lão ẩn tu kia không? Đêm nào lão cũng đến nhà chứa.”

“Đời sống thiêng liêng của lão hóa ra là như thế đấy!”

“Những người tự xưng là thánh thiện đều giống nhau cả thôi – miệng thì rao giảng một đằng, nhưng lại làm một nẻo.”

Vitalis nghe thấy những lời xì xào ấy. Ông nhìn thấy sự khinh miệt trong ánh mắt người đời. Ông biết rõ họ đang nghĩ gì về mình.

Nhưng ông không nói một lời. Ông chỉ tiếp tục làm việc, tiếp tục kiếm tiền công và tiếp tục đến các nhà chứa mỗi đêm.

Đây là điều không một ai biết:

Vitalis chưa bao giờ đụng chạm đến những người phụ nữ ấy. Không một lần nào. Tuyệt đối không.

Ông đến đó với số tiền công kiếm được trong ngày – tất cả những gì ông đã vất vả làm lụng mới có được. Ông trả tiền cho trọn một đêm, để người phụ nữ ấy không phải làm việc, không phải tiếp những khách hàng khác. Cô chỉ cần được nghỉ ngơi.

Sau đó, ông ngồi bên cô và trò chuyện.

Chỉ đơn giản là trò chuyện. Về cuộc đời cô. Về hoàn cảnh của cô. Về lý do khiến cô phải rơi vào hoàn cảnh này. Về những ước mơ cô từng có. Về những hy vọng mà có lẽ cô vẫn còn ấp ủ.

Ông nói với cô:

“Cô còn có giá trị hơn những gì cô đang làm. Cô xứng đáng có được một cuộc sống tốt đẹp hơn thế này. Và vẫn có một con đường để thoát ra.”

Có những người phụ nữ bật cười trước lời ông. Có người bảo ông hãy đi đi. Có người nghĩ ông bị điên.

Nhưng cũng có những người – nhiều hơn người ta tưởng – đã lắng nghe ông.

Vitalis có một kế hoạch. Một kế hoạch thực tế và cụ thể, vượt xa những lời cầu nguyện hay những lời khuyên sáo rỗng.

Ông âm thầm thu xếp các nguồn lực cần thiết. Ông liên hệ với những gia đình đang cần người giúp việc nhà. Ông thu xếp chỗ ở an toàn. Ông dành dụm tiền để cung cấp của hồi môn – bởi vì tại Alexandria vào thế kỷ thứ VII, một phụ nữ không có của hồi môn hầu như không có cơ hội kết hôn, trong khi hôn nhân là một trong số ít con đường giúp họ thoát khỏi nghề mại dâm.

Ông không lên lớp dạy bảo họ. Ông không làm nhục họ. Ông cũng không nói rằng họ là những kẻ tội lỗi và cần phải ăn năn sám hối.

Ông chỉ trao cho họ một con đường để thoát khỏi hoàn cảnh ấy. Một con đường trong phẩm giá. Với sự trợ giúp thiết thực. Với những nguồn lực thực sự có thể thay đổi hoàn cảnh sống của họ.

Từng người một, các phụ nữ bắt đầu rời bỏ những nhà chứa.

Họ biến mất để bước vào một cuộc đời mới – người lập gia đình, người tìm được việc làm như thợ may hoặc người giúp việc gia đình, người mở những cơ sở kinh doanh nhỏ. Họ không còn xuất hiện trên đường phố, trong các nhà chứa hay trong cuộc sống đã từng giam cầm họ nữa.

Và Vitalis yêu cầu tất cả họ hứa với ông một điều:

“Đừng nói với bất kỳ ai về những gì tôi đã làm. Hãy giữ kín chuyện này.”

Ông không muốn được công nhận. Ông không muốn được ca ngợi. Ông muốn để mặc cho danh tiếng của mình tiếp tục bị hủy hoại, bởi vì điều đó giúp bảo vệ công việc ông đang âm thầm thực hiện.

Nếu mọi người biết được sự thật, họ sẽ can thiệp. Họ sẽ tìm cách giúp đỡ theo những cách không thực sự hữu ích. Họ sẽ biến công việc ấy thành một màn phô trương trước công chúng.

Vì thế, ông để mặc cho cả thành Alexandria nghĩ rằng mình là một kẻ giả hình. Ông để họ phán xét mình. Ông chấp nhận mang lấy sự khinh miệt của họ như cái giá phải trả để thực hiện công việc bác ái trong âm thầm.

Suốt nhiều năm, mọi chuyện cứ tiếp diễn như thế. Thân xác ông ngày càng già yếu vì công việc lao động khắc nghiệt, nhưng ông vẫn không ngừng. Mỗi ngày, ông làm việc. Mỗi đêm, ông đến các nhà chứa. Mỗi tuần, lại có thêm một người phụ nữ được trao cơ hội tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Rồi một đêm kia, mọi chuyện chấm dứt.

Một buổi tối muộn, khi Vitalis đang rời khỏi một nhà chứa, một người đàn ông nhìn thấy ông. Chúng ta không biết người ấy là ai – lịch sử không lưu lại tên tuổi của ông ta. Có thể đó là một người đã theo dõi ông từ lâu với sự căm phẫn ngày càng gia tăng. Có thể đó là một người nghĩ rằng mình đang bảo vệ luân lý công cộng. Cũng có thể chỉ là một kẻ quyết định phải dạy cho tên giả hình này một bài học.

Người đàn ông ấy tấn công Vitalis. Hắn đánh đập ông. Hắn ra tay hung bạo đến mức thân thể già nua của ông không thể chịu đựng nổi.

Vitalis cố gắng lê bước trở về túp lều nhỏ của mình ở ngoại ô thành phố. Tại đó, một mình, không có sự chăm sóc y tế hay bất kỳ tiện nghi nào, ông qua đời vì những thương tích.

Vị ẩn tu bị gọi là “kẻ giả hình” đã chết. Có lẽ người dân Alexandria cảm thấy nhẹ nhõm, vui mừng vì đã thoát khỏi thêm một kẻ giả mạo nữa.

Nhưng rồi, những người phụ nữ bắt đầu lên tiếng.

Từng người một, họ xuất hiện – những người phụ nữ đã rời bỏ các nhà chứa, đã xây dựng được cuộc sống mới và nhận được cơ hội làm lại cuộc đời mà trước đây họ chưa từng dám nghĩ tới. Có những người nay đã có chồng và con cái. Có những người đang điều hành các cửa tiệm nhỏ. Có những người đã thoát khỏi cảnh đời cũ và sống sót.

Tất cả đều kể lại cùng một câu chuyện: Vitalis đã cứu giúp họ. Ông trả tiền cho thời gian của họ nhưng chưa bao giờ đụng chạm đến họ. Ông lắng nghe họ mà không hề phán xét. Ông giúp đỡ họ bằng những phương cách thiết thực. Ông trả lại phẩm giá cho họ, trong khi tất cả những người khác đều đã coi họ là những kẻ vô giá trị.

Sự thật lan truyền khắp Alexandria như ngọn lửa gặp gió.

“Kẻ giả hình” ấy hóa ra lại là một vị thánh. Người đàn ông mà họ từng khinh miệt đã âm thầm cứu giúp những phụ nữ ấy, trong khi để mặc cho danh tiếng của chính mình bị hủy hoại. Vị ẩn tu mà họ từng phán xét đã hy sinh tất cả – thân xác vì lao động cực nhọc, danh tiếng vì những hiểu lầm – để trao niềm hy vọng cho những con người bị xã hội bỏ rơi.

Những cư dân đáng kính của Alexandria vô cùng bàng hoàng. Họ hổ thẹn. Họ đau lòng.

Những người phụ nữ ấy giờ đây đứng ra tổ chức một đoàn rước tang. Họ đi qua các đường phố, tay cầm những ngọn nến, để tôn vinh người đàn ông đã nhìn thấy phẩm giá con người nơi họ, trong khi không một ai khác chịu nhìn nhận điều đó. Họ hát những bài thánh ca để tưởng nhớ người đã trao trả cuộc đời cho họ.

Và khi chứng kiến cảnh tượng ấy, thành phố từng chế giễu ông đã bật khóc thương ông.

Vitalis trở thành Thánh Vitalis – được Giáo hội nhìn nhận như một con người đã thể hiện trọn vẹn ý nghĩa đích thực của Kitô giáo. Không phải là phán xét. Không phải là kết án. Nhưng là nhận ra hình ảnh Thiên Chúa nơi những con người mà tất cả những người khác đã xem là không còn khả năng hoán cải và cứu rỗi.

Câu chuyện của ông trở thành một huyền thoại, nhưng cũng dần bị đơn giản hóa, được tô điểm cho phù hợp với những câu chuyện đạo đức tôn giáo. Điều thường bị bỏ quên chính là tính cách mạng và sự thực tế trong cách tiếp cận của ông.

Ông không chỉ cầu nguyện cho những người phụ nữ ấy. Ông không chỉ nói với họ rằng Thiên Chúa yêu thương họ. Ông trả tiền công để họ có thể nghỉ ngơi. Ông thu xếp chỗ ở thực sự cho họ. Ông cung cấp của hồi môn thực sự. Ông kết nối họ với những công việc và gia đình có thể đón nhận họ.

Ông kết hợp lòng trắc ẩn với những nguồn trợ giúp cụ thể. Tình yêu thiêng liêng với hành động thiết thực.

Và ông đã làm tất cả những điều ấy trong khi để mặc cho cả thành phố nghĩ rằng mình là một kẻ giả hình – bởi vì việc bảo vệ công việc bác ái ấy quan trọng hơn việc bảo vệ danh tiếng của chính mình.

Năm 625 sau Công nguyên, một ông lão đã chọn chấp nhận bị hiểu lầm, thay vì để những phụ nữ yếu thế tiếp tục phải chịu đau khổ. Ông lao động đến kiệt sức để có tiền giúp họ giành lại tự do. Ông đến các nhà chứa mỗi đêm và để mặc cho người đời nghĩ về mình theo cách tồi tệ nhất.

Ông cứu sống những con người khác trong khi hủy hoại danh tiếng của chính mình.

Ông chết trong cô độc, bị đánh đập bởi một kẻ tưởng rằng mình đang bảo vệ luân lý.

Và rồi, Alexandria khám phá ra những gì ông thực sự đã làm – và bật khóc trước sự mất mát mà họ phải gánh chịu.

Có bao nhiêu người trong chúng ta đang phán xét người khác mà không hề biết câu chuyện cuộc đời họ?

Có bao nhiêu người đang âm thầm thực hiện những công việc cao đẹp, trong khi thế gian lại nghĩ xấu về họ? Có bao nhiêu vị thánh đang bước đi giữa chúng ta, mang chiếc mặt nạ của những kẻ tội lỗi, bởi vì công việc họ đang thực hiện đòi hỏi điều đó?

Vitalis đã có thể tự biện minh cho mình. Ông có thể giải thích mọi chuyện. Ông có thể tìm kiếm sự công nhận khi còn sống.

Nhưng ông đã chọn thinh lặng. Ông chọn công việc mình đang làm thay vì danh tiếng của bản thân.

Khi ông qua đời, những người phụ nữ mà ông đã cứu giúp mới tiết lộ sự thật.

Và cuối cùng, Alexandria đã hiểu ra: một vị thánh từng sống giữa họ, nhưng họ đã khiến ông phải sống trong cảnh mang tiếng xấu đến mức chẳng còn ai biết được con người thật của ông, cho đến khi mọi chuyện đã quá muộn – quá muộn để cảm ơn ông, để giúp đỡ ông hay để nhận ra ông thực sự là ai.

Dịch từ: FB Northumbria Community