11/9/2001 – Ngày nước Mỹ rung chuyển và thế giới bước sang một thời đại khác

Tòa tháp đôi tại New York bốc cháy ngùn ngụt sau khi bị máy bay đâm vào. Ảnh: AFP/Spencer Platt.

Sáng 11/9/2001, nước Mỹ chứng kiến một trong những biến cố kinh hoàng nhất trong lịch sử hiện đại. Bốn chiếc máy bay dân dụng bị không tặc khống chế và sử dụng làm vũ khí. Hai chiếc lao vào Tháp Bắc và Tháp Nam của Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) ở New York; chiếc thứ ba đâm vào Lầu Năm Góc; chiếc thứ tư rơi xuống một cánh đồng gần Shanksville, bang Pennsylvania, sau khi hành khách chống lại những kẻ không tặc. Gần 3.000 người thiệt mạng, hàng nghìn người bị thương và một biểu tượng của sức mạnh kinh tế Mỹ bị xóa sổ chỉ trong vài giờ.

Buổi sáng kinh hoàng tại New York

Lúc 8 giờ 46 phút sáng, American Airlines Flight 11 đâm vào Tháp Bắc của WTC. Khoảng 17 phút sau, lúc 9 giờ 03, United Airlines Flight 175 đâm vào Tháp Nam. Hai tòa tháp bốc cháy dữ dội, khói đen bao phủ khu vực Lower Manhattan.

Đến 9 giờ 37, American Airlines Flight 77 đâm vào Lầu Năm Góc ở Arlington, Virginia.

Khoảng 9 giờ 59, Tháp Nam sụp đổ. Gần nửa giờ sau, lúc 10 giờ 28, Tháp Bắc cũng hoàn toàn đổ xuống. Những đám mây bụi khổng lồ tràn qua các đường phố Manhattan, biến khu vực quanh WTC thành một khung cảnh gần như tận thế.

Trong khi đó, trên United Airlines Flight 93, hành khách biết được những gì đang xảy ra và tìm cách chống lại những kẻ không tặc. Máy bay rơi xuống vùng nông thôn Pennsylvania lúc khoảng 10 giờ 03, ngăn không cho nó tiếp tục lao vào mục tiêu tại Washington.

Bốn chuyến bay – một cuộc tấn công chưa từng có

19 tên không tặc đã chiếm quyền kiểm soát bốn máy bay. Tổng cộng 2.977 nạn nhân thiệt mạng trong các vụ tấn công ngày 11/9, chưa kể 19 tên không tặc. Trong số này có hành khách và phi hành đoàn trên bốn máy bay, người làm việc tại WTC, người đi đường, nhân viên cứu hộ và những người có mặt tại Lầu Năm Góc.

Riêng tại khu vực World Trade Center, NIST (National Institute of Standards and Technology = Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ) xác định 2.749 người thiệt mạng, trong đó có khoảng 400 nhân viên cứu hộ, gồm lính cứu hỏa, cảnh sát và nhân viên cấp cứu.

Đây là tổn thất nhân mạng đặc biệt lớn đối với lực lượng cứu hộ New York. Nhiều nhân viên cứu hỏa và cảnh sát đã tiến vào các tòa nhà đang cháy để cứu những người mắc kẹt và không bao giờ trở ra.

Bức tường tưởng niệm những người lính cứu hỏa tử nạn trong vụ khủng bố ngày 11-9-2001. Ảnh: Marina Volosevich

Hai tòa Tháp Đôi sụp đổ

Tháp Bắc và Tháp Nam không đơn thuần là hai tòa nhà văn phòng. Chúng là biểu tượng nổi bật của New York và sức mạnh thương mại của Hoa Kỳ.

Theo NIST, sự sụp đổ của hai tòa tháp là kết quả của sự kết hợp giữa va chạm của máy bay, sự phá hủy kết cấu, việc lớp bảo vệ chống cháy bị hư hại và các đám cháy kéo dài, dữ dội. Nhiệt từ đám cháy làm suy yếu các cấu kiện thép và hệ thống kết cấu, cuối cùng dẫn tới sự sụp đổ dây chuyền của các tầng.

Sau khi hai tháp sụp đổ, thảm họa vẫn chưa kết thúc.

7 World Trade Center, một tòa nhà 47 tầng nằm gần Tháp Bắc, bị hư hại bởi các mảnh vỡ và cháy trong nhiều giờ. Đến khoảng 5 giờ chiều ngày 11/9, tòa nhà này cũng sụp đổ. NIST kết luận các đám cháy không được kiểm soát đã dẫn đến sự sụp đổ của WTC 7.

Thiệt hại tài sản khổng lồ

World Trade Center trước 11/9 là một khu phức hợp thương mại rộng khoảng gần 65.000 mét vuông, gồm bảy tòa nhà, quảng trường lớn và khu mua sắm ngầm kết nối nhiều tòa nhà. Toàn bộ khu phức hợp bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng trong cuộc tấn công.

Thiệt hại không chỉ nằm ở hai tòa Tháp Đôi.

Theo một đánh giá của Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ (GAO), sáu tòa nhà của WTC bị mất hoàn toàn có tổng cộng hơn 1,2 triệu mét vuông diện tích văn phòng, với giá trị ước tính khoảng 5,2–6,7 tỷ USD vào thời điểm đó. Tổng thiệt hại về tài sản được Hiệp hội Công nghiệp Chứng khoán ước tính vào khoảng 24–28 tỷ USD.

Các tòa nhà lân cận, đường sá, hệ thống điện, viễn thông và cơ sở hạ tầng ở Lower Manhattan cũng chịu thiệt hại nghiêm trọng. Nhiều hệ thống viễn thông bị phá hủy hoặc gián đoạn; một trạm điện lớn nằm dưới WTC 7 cũng bị ảnh hưởng.

Tổng thiệt hại kinh tế lên tới hàng chục tỷ USD

Thiệt hại kinh tế của biến cố 11/9 vượt xa giá trị những tòa nhà bị phá hủy.

Một nghiên cứu được GAO đánh giá cho rằng tổng thiệt hại trực tiếp và gián tiếp liên quan đến hai tòa nhà WTC vào khoảng 83 tỷ USD, tính theo giá trị năm 2001. Con số này bao gồm thiệt hại về tài sản, con người, hoạt động kinh doanh và các tác động kinh tế liên quan.

New York City chịu cú sốc đặc biệt nặng nề. Theo Congressional Research Service, tổng sản phẩm của thành phố được ước tính giảm khoảng 27,3 tỷ USD trong ba tháng cuối năm 2001 và cả năm 2002. Thành phố cũng mất hàng tỷ USD nguồn thu thuế trong khi phải đồng thời gánh chi phí cứu hộ, dọn dẹp và phục hồi.

Khoảng 15.000 doanh nghiệp, phần lớn là doanh nghiệp nhỏ, được ước tính đã bị phá hủy hoặc phải ngừng hoạt động tại và quanh khu vực WTC.

Một Manhattan phủ đầy bụi và độc chất

Sau khi các tòa nhà sụp đổ, Ground Zero trở thành một đại công trường cứu hộ và tìm kiếm nạn nhân.

Hàng triệu tấn bê tông, thép, kính, vật liệu xây dựng và tài sản cá nhân bị nghiền nát thành đống đổ nát. Lực lượng cứu hộ, công nhân xây dựng và tình nguyện viên làm việc trong điều kiện vô cùng nguy hiểm để tìm kiếm người sống sót và thu hồi thi thể. Ngay ngày hôm sau, hàng nghìn người đã tập trung tại Ground Zero tham gia chiến dịch tìm kiếm và cứu hộ.

Đám bụi từ các tòa nhà sụp đổ chứa nhiều chất độc hại. Điều này tạo ra một hậu quả sức khỏe kéo dài nhiều thập niên đối với lính cứu hỏa, cảnh sát, nhân viên cứu hộ, công nhân dọn dẹp và những người sống hoặc làm việc gần khu vực này.

Đến nay, hậu quả sức khỏe vẫn chưa kết thúc. Chương trình chăm sóc sức khỏe dành cho những người bị ảnh hưởng bởi biến cố 9/11 tiếp tục theo dõi và điều trị các bệnh liên quan đến phơi nhiễm tại Ground Zero. Năm 2026, Reuters đưa tin chính phủ Mỹ còn chuẩn bị một nghiên cứu lớn về những trẻ em từng sống hoặc học tập gần Lower Manhattan vào thời điểm xảy ra thảm họa, cho thấy phạm vi hậu quả sức khỏe của biến cố 9/11 vẫn đang được nghiên cứu.

Nước Mỹ thay đổi sau ngày 11/9

Nếu thiệt hại về người và tài sản là phần nhìn thấy được của thảm họa, thì những thay đổi chính trị, quân sự và xã hội sau 11/9 mới là di sản lâu dài nhất.

Chỉ ít lâu sau các cuộc tấn công, Hoa Kỳ phát động cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu. Tháng 10/2001, Mỹ cùng đồng minh tiến hành chiến dịch quân sự tại Afghanistan nhằm đánh bật Taliban và truy tìm mạng lưới al-Qaeda.

Sau đó, cuộc chiến Iraq năm 2003 cũng được đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn của cuộc chiến chống khủng bố, mặc dù Iraq không phải là nơi xuất phát của các cuộc tấn công 11/9.

Chi phí của phản ứng quân sự kéo dài nhiều năm sau đó lên tới mức khổng lồ, vượt xa thiệt hại vật chất trực tiếp tại New York và Washington. Các nghiên cứu của Quốc hội Mỹ cũng ghi nhận những chi phí gián tiếp như chi phí an ninh gia tăng, bảo hiểm, vận tải, du lịch và những tác động đến nền kinh tế toàn cầu.

An ninh hàng không và xã hội Mỹ thay đổi căn bản

Sau biến cố 11/9, hệ thống an ninh hàng không của Hoa Kỳ được cải tổ sâu rộng. Các biện pháp kiểm tra hành khách, kiểm soát an ninh sân bay và bảo vệ buồng lái máy bay được tăng cường.

Đồng thời, chính phủ Mỹ mở rộng đáng kể năng lực chống khủng bố, giám sát và chia sẻ thông tin tình báo.

Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (Department of Homeland Security) được thành lập vào năm 2002, tập hợp nhiều cơ quan liên bang với mục tiêu bảo vệ nước Mỹ trước các mối đe dọa khủng bố và an ninh mới.

Những thay đổi ấy tạo ra một cuộc tranh luận kéo dài giữa hai nhu cầu: bảo đảm an ninh quốc gia và bảo vệ các quyền tự do dân sự.

Một vết thương không chỉ của nước Mỹ

Biến cố 11/9 không chỉ là một thảm họa của Hoa Kỳ.

Những người thiệt mạng đến từ nhiều quốc gia và nhiều tầng lớp xã hội. Hậu quả kinh tế lan rộng ra ngành hàng không, du lịch, bảo hiểm, tài chính và thương mại quốc tế. Các thị trường tài chính Mỹ phải tạm ngừng hoạt động và sau đó từng bước mở cửa trở lại.

Về lâu dài, biến cố 11/9 góp phần định hình một thế giới trong đó chống khủng bố, an ninh biên giới, kiểm soát hàng không, tình báo và chiến tranh bất đối xứng trở thành những vấn đề trung tâm của quan hệ quốc tế.

25 năm sau: ký ức vẫn còn đó

Ngày 11/9/2026 đánh dấu 25 năm kể từ buổi sáng kinh hoàng năm 2001.

Hai tòa Tháp Đôi không còn nữa. Ground Zero đã trở thành khu tưởng niệm và một trung tâm đô thị mới. Nhưng những cái tên của 2.977 người đã thiệt mạng vẫn được khắc trên Đài tưởng niệm biến cố 11/9.

Lower Manhattan cũng đã hồi sinh. Khu vực từng là đống đổ nát nay có những tòa nhà văn phòng mới, trung tâm giao thông, khu thương mại, bảo tàng và Đài tưởng niệm biến cố 11/9. Quá trình tái thiết đã huy động khoảng 20 tỷ USD đầu tư công và tư nhân, với hàng triệu feet vuông diện tích văn phòng và thương mại được xây dựng trở lại.

Nhưng sự hồi sinh của thành phố không thể xóa đi ký ức.

Đài tưởng niệm biến cố 11/9. Hình: Zing.vn

Biến cố 11/9 là câu chuyện về gần 3.000 mạng người bị cướp đi trong một buổi sáng; về những gia đình vĩnh viễn mất người thân; về những người lính cứu hỏa, cảnh sát và nhân viên cấp cứu đã hy sinh khi cố gắng cứu người khác; về một thành phố bị tổn thương nhưng không khuất phục; và về một biến cố đã làm thay đổi nước Mỹ cũng như trật tự thế giới trong nhiều thập niên.

Hai mươi lăm năm sau, những tòa nhà có thể được dựng lại, những con đường có thể được hồi sinh, nhưng ký ức về những người đã ra đi vẫn còn đó.

“Không một ngày nào sẽ xóa được bạn khỏi ký ức của thời gian.” Đó cũng là tinh thần của Đài tưởng niệm 11/9 dành cho những người đã mất.

--------------------

P/S: Các con số kinh tế là ước tính theo những phương pháp và thời điểm khác nhau, vì vậy không nên cộng chúng lại với nhau; đặc biệt, con số 24–28 tỷ USD về thiệt hại tài sản và 83 tỷ USD về tổng tổn thất bao gồm các phạm vi khác nhau.

Tổng hợp từ:

- Plan Your Own Observance, https://www.911memorial.org/plan-your-own-911-anniversary-observance

- World Trade Center Investigation, https://www.nist.gov/world-trade-center-investigation

- Potential Terrorist Attacks: Additional Actions Needed to 

Better Prepare Critical Financial Market Participants, https://www.gao.gov/assets/a157387.html

- Destruction and Rebuilding of the WTC, https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/newyork-destruction/

- The Economic Effects of 9/11: A Retrospective

Assessment, https://www.congress.gov/crs_external_products/RL/PDF/RL31617/RL31617.3.pdf

- Small Business Disaster Assistance: Responding to the Terrorist Attacks, https://www.everycrsreport.com/reports/RS21061.html

- Children of 9/11 to finally get a major health study, https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/children-911-finally-get-major-health-study-2026-09-10/

- 9/11 Terrorism: Global Economic Costs, https://www.everycrsreport.com/files/20040915_RS21937_0472cfbf3d658ea3f0252ae8e713b84e2fae9258.pdf

- The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment, https://www.everycrsreport.com/reports/RL31617.html

- Lower Manhattan Is Thriving 25 Years After the Sept. 11 Attacks, https://www.wsj.com/real-estate/commercial/lower-manhattan-is-thriving-25-years-after-the-sept-11-attacks-9209d154

- Review of Studies of the Economic Impact of the September 11, 2001, Terrorist Attacks on the World Trade Center, https://www.gao.gov/products/gao-02-700r