Phương Tây như chúng ta từng biết có còn tồn tại không?

Trong suốt thế kỷ 20, phương Tây không chỉ dẫn dắt thế giới nhờ sức mạnh kinh tế và quân sự mà còn thông qua di sản Kitô giáo sâu sắc. Kitô giáo, đặc biệt là Công giáo và Tin Lành, đã định hình các giá trị cốt lõi của phương Tây, bao gồm lòng nhân ái, bình đẳng, và trách nhiệm đạo đức.
tay phuong
 
Phương Tây – khái niệm bao quát các quốc gia dân chủ phát triển ở Bắc Mỹ và Tây Âu, với Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu (EU) là biểu tượng – từng được biết đến như một trung tâm quyền lực và giá trị toàn cầu trong thế kỷ 20. Phương Tây không chỉ đại diện cho tự do, thịnh vượng, và dân chủ mà còn gắn liền với di sản Kitô giáo, đóng vai trò định hình văn hóa, đạo đức, và chính trị. Tuy nhiên, đến năm 2025, dưới tác động của cạnh tranh địa chính trị, khủng hoảng nội tại, và sự trỗi dậy của các cường quốc khác, câu hỏi đặt ra là liệu “Phương Tây” như chúng ta từng biết – với bản sắc Kitô giáo và sự thống nhất về giá trị – có còn tồn tại, hay đã biến đổi thành một thực thể khác?

1. Phương Tây trong quá khứ: Sự kết hợp giữa quyền lực và Kitô giáo

Trong suốt thế kỷ 20, phương Tây không chỉ dẫn dắt thế giới nhờ sức mạnh kinh tế và quân sự mà còn thông qua di sản Kitô giáo sâu sắc. Kitô giáo, đặc biệt là Công giáo và Tin Lành, đã định hình các giá trị cốt lõi của phương Tây, bao gồm lòng nhân ái, bình đẳng, và trách nhiệm đạo đức. Hoa Kỳ, với gốc rễ từ những người hành hương Puritan thế kỷ 17, xây dựng quốc gia trên nguyên tắc “Thành phố trên đồi” – một xã hội mẫu mực dựa trên Kinh Thánh. EU, dù mang tính thế tục hơn, vẫn chịu ảnh hưởng từ truyền thống Kitô giáo qua các giá trị như nhân quyền và công lý, phản ánh trong Hiến chương Nhân quyền châu Âu.
 

Sau Thế chiến II, Hoa Kỳ trở thành siêu cường, với đồng USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu và quân đội Mỹ hiện diện ở khắp nơi. NATO, liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu, là biểu tượng của sự đoàn kết phương Tây chống lại Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh, mang theo tinh thần Kitô giáo chống lại chủ nghĩa vô thần cộng sản. Văn hóa phương Tây, từ nghệ thuật Phục Hưng đến âm nhạc Bach và phim Hollywood, lan tỏa khắp thế giới, kết hợp hài hòa giữa niềm tin tôn giáo và sáng tạo nhân văn. Tuy nhiên, đến năm 2025, những nền tảng này đang bị thử thách nghiêm trọng.

2. Sự lung lay của trật tự phương Tây

2.1 Chia rẽ nội bộ:

Sự suy yếu của phương Tây bắt đầu từ bên trong. Tại Hoa Kỳ, nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump (2025) làm sâu sắc thêm rạn nứt chính trị và xã hội. Chính sách “Nước Mỹ Trước Tiên” của Trump, với việc áp đặt thuế quan cao và đe dọa rút khỏi NATO, làm giảm niềm tin của các đồng minh EU. Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2020, Trump gọi NATO là “lỗi thời”, và đến năm 2025, ông tiếp tục gây áp lực, khiến Đức và Pháp đẩy mạnh xây dựng lực lượng phòng vệ chung của EU. Sự phân cực tại Mỹ, từ kiểm soát súng đến quyền phá thai, làm mờ nhạt hình ảnh quốc gia dựa trên giá trị Kitô giáo.
 

Ở châu Âu, EU đối mặt với khủng hoảng đoàn kết. Brexit (2020) đã mở đầu cho sự phân hóa, và đến năm 2025, các phong trào dân túy ở Pháp, Ý, Hungary thách thức giá trị Kitô giáo truyền thống. Cuộc khủng hoảng năng lượng từ chiến tranh Nga-Ukraine khiến EU mâu thuẫn: Đức chuyển sang năng lượng xanh, trong khi Ba Lan và Hungary ưu tiên lợi ích kinh tế ngắn hạn, đi ngược lại tinh thần hợp tác Kitô giáo.

2.2 Sự trỗi dậy của các cường quốc khác:

Phương Tây không còn là trung tâm duy nhất. Trung Quốc, với kinh tế lớn thứ hai thế giới, mở rộng ảnh hưởng qua “Vành đai và Con đường”, thu hút nhiều quốc gia châu Phi, châu Á, và thậm chí châu Âu. Nga, dù bị tổn thất từ Ukraine, vẫn duy trì vai trò ở Trung Đông và châu Phi qua hợp tác quân sự. Ấn Độ và các nước ASEAN như Việt Nam nổi lên như trung tâm kinh tế mới, giảm phụ thuộc vào phương Tây. Những quốc gia này, phần lớn không chịu ảnh hưởng Kitô giáo, mang đến một trật tự đa cực, thách thức vai trò truyền thống của phương Tây.

2.3 Khủng hoảng giá trị và Kitô giáo:

Kitô giáo, từng là nền tảng của phương Tây, đang mất đi sức ảnh hưởng. Tại Mỹ, chỉ 63% người dân tự nhận là Kitô hữu (Pew Research, 2025), giảm từ 78% năm 2000, do sự gia tăng của người vô thần và các tôn giáo khác. Ở châu Âu, các nhà thờ ngày càng trống vắng, với chỉ 20% người Đức tham dự lễ thường xuyên (Statista, 2025). Các giá trị Kitô giáo như tha thứ và đoàn kết bị thay thế bởi chủ nghĩa cá nhân và tư tưởng bài ngoại, đặc biệt trong các cuộc tranh cãi về nhập cư. Sự suy giảm này đặt câu hỏi về bản sắc phương Tây.

3. Những biến đổi của phương Tây

Dù đối mặt với thách thức, phương Tây không sụp đổ mà đang biến đổi. Hoa Kỳ vẫn dẫn đầu về công nghệ, với các công ty như Apple và Microsoft, và quân đội Mỹ tiếp tục duy trì ưu thế. EU, dù chia rẽ, vẫn là nền kinh tế lớn, với kế hoạch đầu tư 300 tỷ euro vào năng lượng tái tạo năm 2025, phản ánh nỗ lực thích nghi với biến đổi khí hậu – một giá trị có nguồn gốc từ đạo đức Kitô giáo về chăm sóc tạo vật.

Phương Tây cũng điều chỉnh chiến lược địa chính trị. Thay vì áp đặt giá trị, Mỹ và EU hợp tác với Nhật Bản, Hàn Quốc, và Ấn Độ để đối phó Trung Quốc. Hiệp định AUKUS (2021) là minh chứng cho sự linh hoạt mới. Tuy nhiên, vai trò của Kitô giáo trong các liên minh này bị giảm thiểu, khi các nước châu Á mang bản sắc tôn giáo khác.

4. Lối ra cho phương Tây: Kitô giáo và sự tái định hình

Để tồn tại, phương Tây cần tái định hình bản sắc, với Kitô giáo có thể là chìa khóa. Một số nhà lãnh đạo bảo thủ, như thủ tướng Hungary Viktor Orbán, kêu gọi trở lại các giá trị Kitô giáo để chống lại chủ nghĩa toàn cầu hóa và nhập cư. Tuy nhiên, cách tiếp cận này gây tranh cãi, làm gia tăng chia rẽ trong EU. Ngược lại, Giáo hội Công giáo, dưới sự dẫn dắt của Giáo hoàng Francis, thúc đẩy một Kitô giáo hiện đại, tập trung vào công lý xã hội và môi trường, có thể giúp phương Tây kết nối với thế giới đa văn hóa.
 

Phương Tây cũng có thể mở rộng khái niệm “Phương Tây” sang các quốc gia chia sẻ giá trị dân chủ và đạo đức Kitô giáo, như Nhật Bản và Hàn Quốc, vốn có sự ảnh hưởng từ Kitô giáo qua lịch sử truyền giáo. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt, nhưng cũng là cơ hội để phương Tây duy trì ảnh hưởng trong trật tự đa cực.

5. Kết luận

Phương Tây như chúng ta từng biết – một khối thống nhất, dẫn dắt bằng sức mạnh, giá trị Kitô giáo, và đoàn kết chính trị – không còn tồn tại nguyên vẹn. Sự chia rẽ nội bộ, sự trỗi dậy của các cường quốc khác, và khủng hoảng giá trị đã làm thay đổi bản chất của phương Tây. Tuy nhiên, nó không biến mất mà đang tái định hình, với tiềm lực kinh tế, công nghệ, và quân sự vẫn đáng kể. Vai trò của Kitô giáo, dù suy giảm, vẫn có thể là cầu nối để phương Tây tìm lại bản sắc, nếu biết thích nghi với thế giới mới.

Câu hỏi lớn là liệu phương Tây có thể vượt qua khủng hoảng để trở thành ngọn hải đăng của tự do, dân chủ, và đức tin Kitô giáo, hay sẽ mờ nhạt trong dòng chảy lịch sử. Tương lai phụ thuộc vào khả năng của các nhà lãnh đạo phương Tây trong việc hòa hợp truyền thống với hiện đại, giữ vững giá trị trong khi mở rộng hợp tác toàn cầu.

17/04/2025
TS. Lê Thanh Liêm
SSBM Global DBA
================

Nguồn tham khảo (Harvard Style):

1. Pew Research Center (2025) Religious Landscape Study: U.S. Religious Composition, 15 March. Available at: www.pewresearch.org (Accessed: 16 April 2025).

2. Statista (2025) Church Attendance in Germany, 10 February. Available at: www.statista.com (Accessed: 16 April 2025).

3. Council on Foreign Relations (2025) The Decline of Western Influence in a Multipolar World, 5 January. Available at: www.cfr.org (Accessed: 16 April 2025).

4. European Union (2025) EU Green Deal Investment Plan: 300 Billion Euro Commitment, 20 March. Available at: ec.europa.eu (Accessed: 16 April 2025).

5. New York Times (2025) Europe’s Identity Crisis: Populism and the Decline of Christian Values, 25 February. Available at: www.nytimes.com (Accessed: 16 April 2025).

6. Brookings Institution (2025) The Future of NATO Under Trump’s Second Term, 10 April. Available at: www.brookings.edu (Accessed: 16 April 2025).

7. Vatican News (2025) Pope Francis Calls for a Modern Christian Approach to Global Challenges, 15 March. Available at: www.vaticannews.va (Accessed: 16 April 2025).

8. Chatham House (2025) The Economic Implications of U.S.-China Rivalry for Europe, 8 February. Available at: www.chathamhouse.org (Accessed: 16 April 2025).

9. Reuters (2025) Global Power Shift: Asia’s Rise and the West’s Response, 12 April, X post. Available at: @Reuters (Accessed: 16 April 2025).

10. White House (2025) Fact Sheet: U.S. Foreign Policy Under Trump’s Leadership, 2 April. Available at: www.whitehouse.gov (Accessed: 16 April 2025).
 

Tác giả: Lê Thanh Liêm HT66

Nguồn tin: Gia đình Cựu Chủng sinh Huế