Về Phụng vụ trong thời kỳ trống Tòa khi Đức Giáo Hoàng qua đời

Trong truyền thống Công giáo, thời kỳ trống tòa (Sede Vacante), tức là khoảng thời gian Giáo Hội không có vị Giáo hoàng đứng đầu, là một giai đoạn đặc biệt trong đời sống phụng vụ và quản trị của Giáo Hội.
sede vacante
 
Khi một vị Giáo hoàng qua đời, các quy định phụng vụ được điều chỉnh để phản ánh sự thay đổi này, đặc biệt trong các nghi thức Thánh Lễ và các giờ chầu Thánh Thể. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các thay đổi trong phụng vụ, cụ thể là trong Kinh Nguyện Thánh Thể, lời nguyện giáo dân, và các nghi thức liên quan, đồng thời giải thích ý nghĩa thần học và thực hành của những điều chỉnh này.

1. PHỤNG VỤ CỦA THỜI KỲ TRỐNG TÒA

Thời kỳ trống tòa bắt đầu ngay sau khi một vị Giáo hoàng qua đời hoặc từ nhiệm, và kéo dài cho đến khi một vị Giáo hoàng mới được bầu chọn hợp pháp trong Mật nghị Hồng y. Trong khoảng thời gian này, Giáo Hội Công giáo được coi là không có vị đứng đầu hữu hình trên trần gian, mặc dù vẫn được Chúa Thánh Thần hướng dẫn và duy trì trong đức tin. Theo quy định của Bộ Giáo luật và các văn kiện phụng vụ, các nghi thức trong Thánh Lễ và các giờ cầu nguyện phải được điều chỉnh để phù hợp với tình trạng đặc biệt này.

Kinh Nguyện Thánh Thể, hay còn gọi là Kinh Tạ Ơn, là trung tâm của Thánh Lễ, nơi cộng đoàn hiệp thông cầu nguyện cho Giáo Hội hoàn vũ, bao gồm Đức Giáo hoàng, các giám mục, giáo sĩ và toàn thể dân Chúa. Việc cầu nguyện cho Đức Giáo hoàng trong Kinh Nguyện Thánh Thể thể hiện sự hiệp thông với vị Đại Diện Chúa Kitô, người được coi là trung tâm đoàn kết của Giáo Hội Công giáo. Tuy nhiên, khi ngai tòa Thánh Phêrô trống, việc nhắc đến tên của một vị Giáo hoàng đã qua đời không còn phù hợp, bởi vì lời cầu nguyện này chỉ dành cho vị Giáo hoàng đang sống và đang thi hành sứ vụ.

2. THAY ĐỔI TRONG KINH NGUYỆN THÁNH THỂ

Các Kinh Nguyện Thánh Thể (I, II, III, IV) đều có phần cầu nguyện cho Giáo Hội, trong đó thường nhắc đến Đức Giáo hoàng và giám mục địa phận. Khi Đức Giáo hoàng qua đời, các phần này được điều chỉnh theo quy định của Sách Lễ Rôma (Missale Romanum) và các văn kiện phụng vụ liên quan. Dưới đây là các thay đổi cụ thể:

2.1. Kinh Nguyện Thánh Thể I (Kinh Roma)

Kinh Nguyện Thánh Thể I, hay còn gọi là Kinh Roma, là kinh nguyện lâu đời và trang trọng nhất, thường được sử dụng trong các dịp lễ lớn. Trong phần cầu nguyện cho Giáo Hội, khi Đức Giáo hoàng còn sống, linh mục đọc:

“Xin Chúa nhớ đến tôi tớ Chúa là Đức Giáo hoàng Phanxicô, giám mục chúng con, và toàn thể hàng giám mục, giáo sĩ khắp nơi…”

Trong thời kỳ trống tòa, phần cầu nguyện này được rút gọn, bỏ đi tên của Đức Giáo hoàng đã qua đời, và chỉ đọc:

Xin Chúa nhớ đến tôi tớ Chúa là giám mục chúng con, và toàn thể hàng giám mục, giáo sĩ khắp nơi…”

Việc bỏ tên Đức Giáo hoàng không chỉ là một thay đổi kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa thần học sâu sắc. Nó nhấn mạnh rằng lời cầu nguyện trong Kinh Nguyện Thánh Thể là dành cho những người đang thi hành sứ vụ lãnh đạo Giáo Hội, và trong thời kỳ trống tòa, không có vị Giáo hoàng nào đang đảm nhận vai trò này.

2.2. Kinh Nguyện Thánh Thể II, III, IV

Trong các Kinh Nguyện Thánh Thể II, III, và IV, phần cầu nguyện cho Giáo Hội có cấu trúc tương tự nhau. Khi Đức Giáo hoàng còn sống, linh mục đọc:

“Cùng với tôi tớ Chúa là Đức Giáo hoàng Phanxicô và Đức Giám mục (tên), cùng toàn thể hàng giám mục, giáo sĩ khắp nơi…”

Trong thời kỳ trống tòa, phần này được điều chỉnh như sau:

Cùng với Đức Giám mục (tên), và toàn thể hàng giám mục, giáo sĩ khắp nơi…”

Sự thay đổi này đảm bảo rằng lời cầu nguyện vẫn duy trì sự hiệp thông với các giám mục và giáo sĩ, nhưng không nhắc đến vị Giáo hoàng đã qua đời. Điều này phù hợp với nguyên tắc phụng vụ rằng Kinh Nguyện Thánh Thể là lời cầu nguyện cho Giáo Hội đang sống và hoạt động, không phải là lời cầu nguyện tưởng nhớ người đã qua đời.

2.3. Ý nghĩa của việc không nhắc tên Đức Giáo hoàng đã qua đời

Việc không nhắc tên Đức Giáo hoàng đã qua đời trong Kinh Nguyện Thánh Thể không phải là sự thiếu tôn kính, mà là sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định phụng vụ. Theo thần học Công giáo, Đức Giáo hoàng là vị Đại Diện Chúa Kitô và là trung tâm đoàn kết của Giáo Hội hữu hình. Khi ngài qua đời, vai trò này tạm thời bị gián đoạn cho đến khi một vị Giáo hoàng mới được bầu chọn. Do đó, việc nhắc tên một vị Giáo hoàng đã qua đời trong Kinh Nguyện Thánh Thể có thể gây nhầm lẫn về mặt thần học, vì lời cầu nguyện này không nhằm tưởng nhớ người đã khuất, mà để cầu xin Chúa nâng đỡ những người đang lãnh đạo Giáo Hội.

3. LỜI NGUYỆN GIÁO DÂN (LỜI NGUYỆN TÍN HỮU)

Ngoài các thay đổi trong Kinh Nguyện Thánh Thể, phụng vụ Thánh Lễ trong thời kỳ trống tòa cũng cho phép cộng đoàn thêm các ý cầu nguyện đặc biệt trong phần lời nguyện giáo dân, hay còn gọi là lời nguyện tín hữu. Đây là phần mà cộng đoàn dâng lên những lời cầu nguyện cho các nhu cầu của Giáo Hội, thế giới, và cộng đoàn địa phương.

Trong trường hợp Đức Giáo hoàng vừa qua đời, một ý cầu nguyện có thể được thêm vào, chẳng hạn:

Chúng ta hãy cầu nguyện cho Đức cố Giáo hoàng Phanxicô, người đã trung thành hướng dẫn Hội Thánh Chúa trong tình yêu thương và khiêm nhường. Xin Chúa thưởng công bội hậu cho người tôi trung của Ngài.”

Lời cầu nguyện này không chỉ bày tỏ lòng biết ơn đối với sứ vụ của Đức Giáo hoàng đã qua đời, mà còn cầu xin Chúa ban thưởng cho ngài trong cuộc sống vĩnh cửu. Ý cầu nguyện này cũng giúp cộng đoàn tín hữu duy trì sự hiệp thông thiêng liêng với vị Giáo hoàng đã qua đời, đồng thời chuẩn bị tâm hồn cho việc bầu chọn vị Giáo hoàng mới.

4. GIỜ CHẦU THÁNH THỂ VÀ CÁC NGHI THỨC KHÁC

Trong các giờ Chầu Thánh Thể, khi Đức Giáo hoàng còn sống, cộng đoàn thường hát hoặc đọc lời cầu nguyện bằng tiếng Latinh:

Oremus pro Pontifice nostro Francisco
(Chúng ta hãy cầu cho Đức Giáo hoàng Phanxicô)

Lời cầu nguyện này là một phần của truyền thống lâu đời, thể hiện sự hiệp thông với vị đứng đầu Giáo Hội. Tuy nhiên, trong thời kỳ trống tòa, lời cầu nguyện này không được sử dụng, vì không còn vị Giáo hoàng đương nhiệm nào để cầu nguyện. Thay vào đó, cộng đoàn có thể cầu nguyện cho việc bầu chọn vị Giáo hoàng mới, chẳng hạn:

Lạy Chúa, xin hướng dẫn các Hồng y trong Mật nghị, để họ chọn được vị Giáo hoàng mới theo thánh ý Chúa, người sẽ dẫn dắt Giáo Hội trong sự khôn ngoan và tình yêu.”

Việc thay đổi này không chỉ phản ánh tình trạng trống tòa, mà còn nhấn mạnh vai trò của Chúa Thánh Thần trong việc hướng dẫn Giáo Hội qua giai đoạn chuyển tiếp quan trọng này.

5. Ý NGHĨA THAY ĐỔI PHỤNG VỤ

Các thay đổi trong phụng vụ trong thời kỳ trống tòa không chỉ là những điều chỉnh kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa thần học và mục vụ sâu sắc. Dưới đây là một số khía cạnh quan trọng:

5.1. Thể hiện sự hiệp thông với Giáo Hội hoàn vũ

Việc cầu nguyện cho Đức Giáo hoàng trong Thánh Lễ là một dấu chỉ của sự hiệp thông giữa các Giáo hội địa phương và Giáo Hội hoàn vũ. Trong thời kỳ trống tòa, sự hiệp thông này vẫn được duy trì thông qua lời cầu nguyện cho các giám mục và giáo sĩ, nhưng với sự nhấn mạnh rằng Giáo Hội đang chờ đợi một vị lãnh đạo mới.

5.2. Nhấn mạnh vai trò của Chúa Thánh Thần

Thời kỳ trống tòa là một lời nhắc nhở rằng Giáo Hội không chỉ được dẫn dắt bởi con người, mà còn bởi Chúa Thánh Thần. Các thay đổi trong phụng vụ giúp cộng đoàn tín hữu tập trung vào sự hướng dẫn của Thiên Chúa trong việc bầu chọn vị Giáo hoàng mới.

5.3. Chuẩn bị tâm hồn cho vị Giáo hoàng mới

Bằng cách không nhắc tên Đức Giáo hoàng đã qua đời và cầu nguyện cho việc bầu chọn vị Giáo hoàng mới, phụng vụ giúp cộng đoàn tín hữu chuẩn bị tâm hồn để chào đón vị lãnh đạo mới của Giáo Hội.

Thời kỳ trống tòa là một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử Giáo Hội, đòi hỏi sự điều chỉnh trong các nghi thức phụng vụ để phản ánh tình trạng không có vị Giáo hoàng đứng đầu. Các thay đổi trong Kinh Nguyện Thánh Thể, lời nguyện giáo dân, và các giờ Chầu Thánh Thể không chỉ là sự tuân thủ các quy định phụng vụ, mà còn mang ý nghĩa thần học sâu sắc, nhấn mạnh sự hiệp thông, vai trò của Chúa Thánh Thần, và sự chuẩn bị cho vị Giáo hoàng mới. Qua những thay đổi này, Giáo Hội tiếp tục sống động và trung thành với sứ vụ của mình, ngay cả trong những thời điểm chuyển tiếp quan trọng.

Lm. Anmai, CSsR
 

Tác giả: Lm. Anmai, CSsR