Khi Đức tin gặp Khoa học (Bài 8): Francis Collins - Bản đồ Gen và Lời của Thiên Chúa
- Thứ năm - 22/01/2026 09:54
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Đứng bên cạnh ông là một nhà khoa học có mái tóc bạc, nụ cười điềm đạm, và cây đàn guitar ông thường mang theo trong những buổi trò chuyện thân mật: Francis Collins.
Collins không chỉ là người chủ trì dự án giải mã gần 3 tỷ cặp nucleotide trong DNA con người. Ông còn là một Kitô hữu.
Và sự kết hợp ấy – đối với nhiều người – là một nghịch lý. Nhưng đối với Collins, đó chỉ là hai con đường cùng đi về một hướng: con đường tìm kiếm chân lý.
Francis Collins. Ảnh: MIT News
1. Từ vô thần đến niềm tin
Ông từng là một người vô thần, tin rằng khoa học đã giải thích mọi thứ. Niềm tin chỉ trở lại với ông khi khoa học không trả lời được một câu hỏi đơn giản:
“Tại sao có đạo đức? Tại sao con người biết yêu thương?”
Chính câu hỏi ấy đã dẫn ông đi tới một hành trình nội tâm sâu xa.
Khi Collins còn là bác sĩ nội trú, ông chăm sóc những bệnh nhân đang cận kề cái chết.
Ông kể rằng những bệnh nhân tin vào Chúa thường có một bình an kỳ lạ, và điều đó khiến ông bối rối.
Một bệnh nhân hỏi ông:
“Bác sĩ, còn anh, anh tin vào điều gì?”
Collins không trả lời được. Câu hỏi tưởng đơn giản ấy lại khiến ông nhận ra rằng mình chưa bao giờ thực sự suy nghĩ nghiêm túc về đức tin.
Hành trình tìm kiếm bắt đầu.
Ông bắt đầu tìm hiểu, đọc tư tưởng của C. S. Lewis, và dần nhận ra rằng:
“Đức tin không phải là sự từ bỏ lý trí, nhưng là bước tiếp theo của lý trí.”
Và Collins trở thành Kitô hữu.
Ảnh: Biologos
2. Khoa học như lời ca ngợi
Là nhà di truyền học, Collins không tin rằng Thiên Chúa thay đổi DNA bằng phép màu. Ông nhìn thấy Thiên Chúa trong trật tự, trong sự tinh tế của các tiến trình sinh học tự nhiên.
Khi Collins đứng bên Tổng thống Clinton lúc công bố bản đồ gen người đầu tiên trong lịch sử, ông nói:
“Chúng ta đang nhìn vào ngôn ngữ mà Thiên Chúa dùng để viết nên sự sống.” (The Language of God)
Câu nói đó không phải là ẩn dụ.
Đối với Collins, khoa học không phá vỡ mầu nhiệm, mà mở sâu mầu nhiệm.
3. Đức Tin không sợ sự thật
Trong thời đại mà nhiều người xem tiến hóa và Kinh Thánh đối lập nhau, Collins chọn con đường khiêm nhường và hòa giải.
Collins nhiều lần nhấn mạnh rằng:
“Khoa học tìm hiểu cách vũ trụ vận hành.
Tôn giáo trả lời ý nghĩa và mục đích của sự tồn tại.” (Interview – PBS, 2004)
Ông không phủ nhận tiến hóa; ông xem tiến hóa là phương thức mà Thiên Chúa dùng để triển khai sự sống theo thời gian.
Ông gọi quan điểm ấy là: “Tiến hóa hữu thần” — vũ trụ có trật tự, có mục đích, và có Người viết nên câu chuyện của nó.
Ảnh: The NewYork Times
4. Di sản của một nhà khoa học biết lắng nghe
Collins không chỉ dẫn đầu giải mã bản đồ gen người. Ông còn là Giám đốc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) suốt 12 năm – dưới ba đời tổng thống, điều hiếm có trong xã hội chính trị phân cực.
Ông thường mang đàn guitar chơi những bài thánh ca cho bệnh nhân, sinh viên, các nhà nghiên cứu trẻ.
Khi được PBS phỏng vấn năm 2004, ông nói: “Sứ mạng của nhà khoa học không phải là kiểm soát thiên nhiên, mà là hiểu nó như một điều được ban tặng.”
Và có lẽ đó là hình ảnh đẹp nhất: Nhà khoa học đứng trước vũ trụ bao la, không nói Tôi biết, mà nói Tôi lắng nghe.
Collins từng nói trong một buổi phỏng vấn: “Sự sống không phải là ngẫu In nhiên. Với tôi, đó là một món quà.” (The Language of God, ch. 10)
Vì vậy, đối với ông, nghiên cứu di truyền học không phải là hành động kiểm soát sự sống, mà là: Học cách chiêm ngắm cấu trúc tinh tế mà Thiên Chúa đã đặt vào đó.
Đó là khoa học như một hình thức ngợi khen trong thinh lặng.
Võ Ngọc Ánh