Đừng đợi “cháy nhà…!”

 
Giữa mùa đông rét mướt nhóm lửa còn không đỏ, không hiểu do đâu mà cháy lắm thế. Xe máy cháy, ôtô cháy, nhà dân cháy rồi cao ốc cũng cháy…
 
Vụ cháy ở tòa cao ốc 33 tầng của EVN ở Hà Nội không phải là vụ cháy lớn đầu tiên, cũng không kinh động bởi số người chết lớn hay thiệt hại tài sản khổng lồ. Nhưng một lần nữa, nó gây sự hãi hùng cho những người ưa tưởng tượng: Nếu tòa nhà đã hoàn thiện, với hàng nghìn người làm việc bên trong thì khi đó, chẳng hiểu chuyện gì sẽ xảy ra?
 
Đám cháy bốc lên từ cuối chiều, rồi kéo lê thê tới đêm dù lực lượng cứu hỏa, cấp cứu và cả bộ đội đặc công được dồn tổng lực tới hiện trường cứu người, dập lửa. Nhìn cái cảnh mấy chiếc xe thang loi choi ở các tầng dưới, còn những ánh đèn cầu cứu loang loáng tít tận trên trời thật không mấy ăn nhập.
 
Vụ cháy đó một lần nữa được báo chí xới lên về tính hiệu quả của công tác phòng, chữa cháy. Và sự thật là những chiếc xe thang hiện nay chỉ mới với tới tầng 20, mà số tòa cao ốc chọc trời ở Việt Nam thì mọc lên như nấm. Nhà sau cao hơn nhà trước, năm sau cao hơn năm trước.
 
Các bác chữa cháy nói muốn có xe lớn hơn, cánh tay dài hơn thì chân đế phải lớn hơn mới đảm bảo an toàn. Nhưng xe lớn cũng… bó tay vì phố lớn, lấy đâu ra diện tích đất dành cho xe lớn.
 
Phương án cứu hỏa bằng trực thăng cũng được bàn tới, nhưng rốt cục cũng chỉ là phương án… trong phim. Bởi hiện nay, ở Việt Nam không có máy bay đủ quy mô để cứu người hiệu quả trong các vụ cháy cao ốc. Có chăng thì chi phí rất cao và chẳng ai bỏ ra một đống tiền mua máy bay về chờ… cháy nhà.
 
Nói dại, cũng may là tòa nhà EVN cháy, nên mới lộ ra sự bất lực và bị động hoàn toàn của bài toán cứu hỏa, cứu người. Cao ốc cứ xây, lúc cháy hẵng tính! Mấy khi đang xây mà... cháy.
 
Mà đâu chỉ chuyện cứu hỏa. Ở ta, có nhiều câu chuyện tương tự lắm.
 
Tết năm 2009, con đò oan nghiệt dìm chết 42 mạng người ở Quảng Bình. Lúc đó, mới lộ ra chuyện con đò cấp phép chở 12 người nhưng lúc chìm có tới… 120 người trên đó. Lúc đó mới lộ ra cây cầu hoành tráng nằm cách một quãng sông đã trễ hẹn tới 3 năm. Chỉ ít tháng sau vụ chìm đò oan nghiệt, cây cầu đã thông xe với tiến độ mà bà con “còn sống sót” nói là chưa từng thấy.
 
Mới đây, vụ lật xe chở gỗ ở Nghệ An khiến 10 người bỏ mạng oan uổng, sau đó mới lòi ra mấy vị kiểm lâm ngồi trên xe gỗ lậu. Chuyến này vào tù cũng nhiều, mất chức chắc không ít.
 
Rồi nữa, hôm qua đọc một báo cáo, thấy hệ thống ngân hàng nhà mình phát triển xuất sắc quá. Trong vòng 10 năm, số lượng tăng tới 10 lần, tổng tài sản tăng 20 lần. Đến nay, đã có 130 tổ chức tín dụng, với gần 10 nghìn chi nhánh, điểm giao dịch. Đúng là siêu phát triển.
 
Nhưng ngó lại, đằng sau những con số đẹp đó là rất nhiều vấn đề yếu kém từ quản trị đến đạo đức kinh doanh. Chỉ mới siết trần lãi suất được vài tháng đã lòi ra mấy anh mất thanh khoản, nhà nước lại phải è cổ ra cho vay để đảm bảo hoạt động hệ thống. Bất động sản mới "đóng băng" ít tháng đã lộ, nợ xấu chồng chất. Những con số đẹp lại phải chuyển từ phần thành tựu sang phần tồn tại cần khắc phục.
 
Rất nhiều bài học tày liếp đã xảy ra, từ bất động sản, đến tín dụng đen, từ đầu tư tràn lan, đến chứng khoán bong bóng.
 
Ở ta, thường các con số, báo cáo, đề án, luận án, thuyết trình, dự thảo... đều đẹp đến hoàn hảo. Nhưng thường thì khi xảy sự cái xấu mới lòi ra. Nói như ông bà ta ngày cũ là "Cháy nhà mới ra mới ra mặt chuột".
 
Vấn đề là tại sao chỉ nhìn thấy "chuột" khi đã “cháy nhà”? Khi đang yên lành, ta không thấy "chuột" hay ta thấy mà không dám ném chuột vì sợ... vỡ bình?