O Virgo Mater, Filia Tui Beata Filii

Đến thăm Đại Chủng viện Huế, quý khách có thể nhìn thấy một bức tượng Đức Mẹ, uy nghiêm, dịu dàng, linh thiêng và lặng lẽ, được đặt ngay giữa sân trước mặt Nhà nguyện. Khuôn viên có tượng Đức Mẹ được cha Phêrô Nguyễn Hữu Đăng, nguyên giáo sư Đại Chủng viện Huế, đặt tên là “Diễm Tụ Đài”, nghĩa là nơi hội tụ của những vẻ đẹp rực rỡ, diễm lệ, những điều tốt đẹp. Vẻ đẹp diễm lệ này không chỉ là cảnh vật bên ngoài, nhưng chính là Đức Trinh Nữ Maria.

Bao thế hệ chủng sinh đều được nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng của mình dưới cái nhìn của Đức Mẹ qua bức tượng này, đặc biệt vào mỗi tối thứ Bảy, khi cộng đoàn Chủng viện quy tụ trước linh đài Đức Mẹ để tôn vinh Mẹ cũng như để dâng lên Mẹ cuộc sống và ơn gọi của mình, qua những tâm tình của bài hát “Kính chào Nữ Vương, Mẹ yêu thương, là lẽ sống, là hy vọng của chúng con. Kính chào Mẹ….”, do cha G.B. Trần Ngọc Quỳnh, PSS, sáng tác.

Bức tượng tuyệt đẹp này được thực hiện theo ý của Đấng đáng kính Phanxicô Xavie Nguyễn Văn Thuận, và được đặt giữa sân Tiểu Chủng viện Hoan Thiện (Đường Đống Đa, Thành phố Huế). Tuy nhiên, khi cơ sở đào tạo này bị chính quyền tịch thu vào năm 1979 để làm trường học, tượng Đức Mẹ đã được đưa lên Đại Chủng viện Huế và được đặt ở đó “trơ gan cùng tuế nguyệt” cho đến nay. Khi cho làm bức tượng này, với hình Chúa Giêsu được Đức Mẹ đặt ngồi trên vai của Mẹ, đầu của Chúa Giêsu cao hơn, và bàn tay của Chúa đặt trên đầu Mẹ như một cử chỉ chúc lành, giữ gìn, che chở, Đức cố Hồng y Phanxicô Xavie dường như muốn diễn tả ý nghĩa thần học sâu xa đằng sau đó : Đức Maria là Mẹ của Chúa Giêsu, nhưng Chúa Giêsu, Ngôi Lời Thiên Chúa làm người, vẫn trỗi vượt trên Đức Maria. Đức Maria vừa là Mẹ của Chúa Giêsu, nhưng cũng vừa là môn đệ của Người.

Ý nghĩa này cũng có thể được hiểu qua dòng chữ dưới chân tượng Đức Mẹ mà Ban Giám đốc ĐCV Huế thời đó đã cho khắc vào: Mẹ vừa là mẹ vừa là con của Con Mẹ.

Quả thế, dưới chân tượng Đức Mẹ có dòng chữ “O Virgo Mater, Filia tui beata Filii” (tạm dịch: Ôi Mẹ Đồng Trinh, Con Gái diễm phúc của Con Mẹ).

Câu này được trích lại từ lời cầu nguyện của thi hào Dante Alighieri với Đức Mẹ trong tác phẩm Thần Khúc của ông. Trong những khúc ca cuối cùng của tác phẩm Thần Khúc (Thiên Đường 31-33), Dante được thánh Bernard de Clairvaux dẫn dắt đến một thị kiến cuối cùng về “Tình Yêu làm chuyển động mặt trời và các vì sao khác”. Mở đầu khúc ca 33, thánh Bernard đã dâng lên Đức Maria lời cầu nguyện tuyệt đẹp này, xin Mẹ ban cho Dante ân sủng để có thể nhìn vào Ánh Sáng của Thiên Chúa. 

Dưới đây là phần đầu của khúc ca cuối cùng tác phẩm Thần Khúc :

“Ôi Mẹ Đồng Trinh, con gái của Con Mẹ, khiêm nhường hơn nhưng cao cả hơn tất cả các tạo vật khác. Được chọn để hoàn thành kế hoạch vĩnh cửu của Thiên Chúa, Mẹ đã mang lại sự cao quý cho bản chất con người của chúng ta đến nỗi Đấng tạo dựng nên chúng ta đã không coi thường việc trở thành một trong chúng ta. Và vì vậy, trong lòng Mẹ, ngọn lửa tình yêu đã được thắp lại, hơi ấm của nó đã mang đến cho bông hồng này nở rộ trong bình an vĩnh cửu.” (Xem bản dịch này ở đây).

Bản gốc bằng tiếng Ý cổ của Dante không có từ “beata” (diễm phúc). Chính khi dịch sang tiếng Latinh mà cha Anselmo Lentini, OSB, (1901–1989) đã thêm vào từ “beata” này, và được dùng làm Thánh thi trong giờ kinh phụng vụ kính Đức Mẹ.

Theo veterumsapientia.org, sau Công đồng Vatican II, cha Anselmo Lentini, OSB, đã dẫn đầu việc duyệt sửa các bài thánh thi tiếng Latinh trong Thần vụ. Không thể phủ nhận rằng nhóm duyệt sửa đã đưa ra nhiều quyết định còn phải bàn cãi trong công việc chung của họ, trong đó đáng kể nhất là việc chính cha Lentini trở thành tác giả có nhiều bài thánh thi nhất trong tuyển tập mới, với tỷ lệ bốn chọi một so với Prudentius ở vị trí thứ hai, và gần năm chọi một so với thánh Ambrôsiô ở vị trí thứ ba. Tuy nhiên, bản dịch lời cầu nguyện với Đức Mẹ của Dante sang tiếng Latinh của ngài là một thành tựu đáng chú ý. Các bài Thánh thi do ngài sáng tác được sử dụng trong Thần vụ ngày thứ Bảy kính Đức Mẹ, dùng cho Kinh Sáng.

Matins Hymn: O Virgo Mater, Filia

O Virgo Mater, Filia
tui beata Filii,
sublimis et humillima
præ creaturis omnibus,

Divini tu consilii
fixus ab aevo terminus,
tu decus et fastigium
naturæ nostræ maximum:

Quam sic prompsisti nobilem,
ut summus eius Conditor
in ipsa per te fieret
arte miranda conditus.

In utero virgineo
amor revixit igneus,
cuius calore germinant
flores in terra cælici.

Patri sit et Paraclito
tuoque Nato gloria,
qui veste te mirabili
circumdederunt gratiæ. Amen.

Tý Linh 
https://xuanbichvietnam.net/bai-viet/8565/o-virgo-mater-filia-tui-beata-filii