Các nữ tu Công giáo tại Việt Nam đối mặt với tình trạng kiệt sức
- Thứ hai - 03/08/2026 18:54
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Các nữ tu Công giáo tại Việt Nam đối mặt với tình trạng kiệt sức khi khối lượng công việc đe dọa sức khỏe của họ
Nhiệt độ lúc đó đã lên tới gần 40 độ C thì Sơ Anna Huỳnh Thị Bình ngã gục.
Đó là vào giữa buổi sáng ngày 20/5, và nữ tu thuộc Dòng Thánh Phaolô thành Chartres này đã dành nhiều giờ cùng Hội dòng chuẩn bị và phát các suất ăn miễn phí cho khoảng 100 bệnh nhân cùng thân nhân của họ tại Bệnh viện Trung ương Huế. Những người chứng kiến kể lại rằng Sơ đột nhiên thấy chóng mặt, ngã xuống sàn và bắt đầu co giật.
Sơ Anna Huỳnh Thị Bình đang được điều trị tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Huế vào ngày 23/5/2026. (Joachim Pham)
Suốt nhiều tháng ròng, Sơ Bình, 41 tuổi, đã âm thầm nỗ lực vượt qua chứng mất ngủ, mệt mỏi kinh niên và áp lực ngày càng tăng để duy trì sứ vụ của mình. Mỗi ngày của Sơ đều bắt đầu từ lúc 4 giờ sáng — trước giờ cầu nguyện và Thánh lễ — để chuẩn bị bữa sáng và bữa trưa cho các bệnh nhân nghèo. Bên cạnh đó, Sơ còn đi thăm bệnh nhân tại các phòng bệnh và quản lý sổ sách tài chính cho cộng đoàn của mình.
Sơ chia sẻ khi đang nằm điều trị tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Huế, nơi các bác sĩ chẩn đoán Sơ bị thiếu máu và kiệt sức: "Có những lúc tôi thấy chóng mặt và đau đầu, nhưng vẫn cố gắng gồng mình vượt qua. Tôi coi việc chịu đựng bệnh tật để phục vụ người khác như một sự hy sinh trong đời sống tu trì."
Hội dòng của Sơ đã chi trả các khoản phí y tế vượt quá mức bảo hiểm của Sơ, nhưng điều khiến Sơ Bình lo lắng nhất không phải là sức khỏe của bản thân, mà là những bệnh nhân đang chờ đợi bữa ăn hàng ngày.
Sơ chia sẻ: "Nhiều người đang phải chịu đau đớn về thể xác và không có tiền mua thức ăn."
Kinh nghiệm của Sơ Bình không phải là ngoại lệ. Trên khắp Việt Nam, các nữ tu đang âm thầm gánh chịu cái giá về sức khỏe của một sứ mạng vốn chưa có dấu hiệu chậm lại.
Tính đến năm 2025, Việt Nam có 28.493 tu sĩ nam và nữ — trong đó nữ giới chiếm khoảng 80% — đóng vai trò là những trụ cột trong các hoạt động giáo dục, y tế và từ thiện của Giáo hội Công giáo tại đất nước này.
Chỉ riêng tại Tổng Giáo phận Huế, năm dòng tu nữ có tổng cộng 1.688 thành viên, nhiều người trong số đó đang phục vụ tại các bệnh viện, trường học, trung tâm phúc lợi xã hội và các cộng đồng vùng sâu vùng xa. Tuy nhiên, khi nhu cầu mục vụ ngày càng tăng và số nhân sự lại không tăng tương ứng, ngày càng nhiều nữ tu đang phải đối mặt với tình trạng kiệt sức, bệnh kinh niên và căng thẳng tâm lý.
Nữ tu Maria Lý Thị Bích Quyên, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Bề trên Thượng cấp tại Việt Nam, cho biết thực trạng này bắt nguồn từ những nguyên nhân sâu xa hơn là chỉ đơn thuần do khối lượng công việc.
Sơ chia sẻ: "Hy sinh bản thân để phục vụ người khác được xem là một giá trị, một lý tưởng để dấn thân, và là lối suy nghĩ về đời sống tu trì". Tuy nhiên, Sơ cũng nhanh chóng lưu ý: "Hy sinh bản thân quá mức không phải lúc nào cũng tốt, bởi lẽ chúng ta không thể cho đi những gì mình không có."
Sơ Bích Quyên, đồng thời là Bề trên Giám tỉnh Dòng Đức Bà Truyền Giáo tại Việt Nam, cho biết nhu cầu về giáo dục, y tế, hoạt động từ thiện và chăm sóc các nhóm người yếu thế tại một quốc gia có hơn 100 triệu dân là vô cùng lớn — và các nữ tu hiếm khi nào than phiền.
Sơ chia sẻ: "Nhiều nữ tu không lên tiếng về những bận tâm trong công việc mục vụ của mình, nhưng luôn đặt nhu cầu của người khác lên trên nhu cầu của bản thân."
Sơ cho rằng việc đánh đồng, về mặt văn hóa và tâm linh, sức chịu đựng với đức hạnh khiến nhiều nữ tu không được trang bị để nhận ra — chứ chưa nói đến việc hành động theo — những nhu cầu của chính bản thân họ. "Một số lãnh đạo cộng đoàn vẫn chưa thực sự nhận thấy nhu cầu nghỉ ngơi của những nữ tu đang làm việc quá sức, hoặc chưa sẵn sàng giúp những người quá ham mê công việc biết dừng lại để chăm sóc bản thân."
Bốn nữ tu Dòng Mến Thánh Giá đến thăm Sơ Anna Trịnh Thị Hồng tại Bệnh viện Trung ương Huế vào ngày 25/5/2026. (Joachim Pham)
Các câu chuyện chồng chất nhanh chóng
Vào một đêm tháng Tư, Sơ Anna Trịnh Thị Hồng thuộc Dòng Mến Thánh Giá Huế cảm thấy đau nhói ở ngực. Cơn đau khiến Sơ thức trắng đêm và không thể tham dự Thánh lễ sáng hôm sau. Các kết quả xét nghiệm y tế sau đó cho thấy Sơ có một khối u ác tính ở ngực trái.
Trong thời gian điều trị tại một bệnh viện địa phương, Sơ Hồng, 53 tuổi, cho biết rằng điều khiến Sơ lo lắng không chỉ là căn bệnh, nhưng còn là nỗi sợ trở thành gánh nặng tài chính cho Hội dòng - cũng như nỗi buồn khi không thể tiếp tục công việc giúp đỡ người nghèo.
Sơ tâm sự: "Sức khỏe rất quan trọng đối với các nữ tu, bởi vì bạn cần có sức khỏe để phục vụ với niềm vui và lòng nhiệt thành. Nhưng nhiều nữ tu lại đổ bệnh sau nhiều năm làm việc vất vả, kéo dài."
Sơ kể về những thành viên trong Hội dòng đang phải chống chọi với ung thư, đột quỵ và các bệnh tim mạch — những người phụ nữ đã dành nhiều năm tháng để nấu nướng, may lễ phục, làm bánh lễ, hay túc trực tại các quầy bán đồ lưu niệm nhằm gây quỹ cho sứ vụ.
Một số người mắc bệnh mãn tính cuối cùng phải trở về với gia đình để được chăm sóc. Ngay cả khi đang nằm trên giường bệnh, Sơ Hồng vẫn lo lắng cho người mẹ 86 tuổi đang sống một mình.
Sơ Maria Bùi Thị Ngọc, 66 tuổi, thuộc Dòng Con Đức Mẹ Vô Nhiễm, đã dành nhiều năm điều hành các chương trình hỗ trợ trẻ mồ côi và trẻ em đường phố, thường xuyên làm việc đến tận khuya. Sơ mắc chứng cao huyết áp và tiểu đường.
Vào một buổi tối năm 2023, trong khi đang cầu nguyện cùng cộng đoàn, Sơ đột nhiên bị chóng mặt và ngã xuống. Các bác sĩ cho biết có thể Sơ sẽ phải dùng thuốc suốt phần đời còn lại.
Sơ phải bàn giao lại vị trí lãnh đạo một chương trình học bổng hỗ trợ 100 trẻ em dân tộc Vân Kiều – những em sống ở các làng quê hẻo lánh và luôn đối mặt với nguy cơ bỏ học do nghèo đói, lũ lụt theo mùa, hoặc kết hôn sớm.
Các nữ tu điều trị cho biết họ nhận thấy một mô hình chung
Sơ Benedictine Nguyễn Thị Điền, một bác sĩ và cựu giám đốc Phòng khám Từ thiện Kim Long do Giáo hội điều hành, đã chứng kiến hậu quả ngày càng gia tăng qua nhiều năm: bệnh tim mạch, tiểu đường, mất ngủ kinh niên, thoái hóa khớp, ung thư.
Sơ Điền nói: "Các nữ tu thường đặt nhu cầu của người khác lên trên nhu cầu của bản thân. "Nhiều người chỉ đến khám khi bệnh tình đã trở nên nghiêm trọng."
Sơ lo ngại về những động lực mang tính hệ thống đang gây thêm áp lực lên các lựa chọn cá nhân. Khi những nữ tu dày dạn kinh nghiệm trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và công tác xã hội ngày càng lớn tuổi, những người còn tiếp tục làm việc phải gánh vác nhiều hơn — làm việc nhiều giờ hơn để bù đắp cho những khoảng trống nhân sự.
Sơ chia sẻ: "Chúng tôi ngày càng lo ngại về sức khỏe của các nữ tu vì khối lượng công việc thì gia tăng, trong khi nhân sự lại không đáp ứng kịp".
Bác sĩ Nguyễn Thị Nhàn, người thường chăm sóc sức khỏe cho nhiều nữ tu tại Huế, cho biết họ có nguy cơ cao bị kiệt sức do thường xuyên làm việc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, bỏ bữa hoặc không được nghỉ ngơi đầy đủ.
Tháng 11 năm ngoái, một nữ tu thuộc Dòng Mến Thánh Giá đã qua đời vì đột quỵ ở tuổi 47, để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong cộng đoàn tu trì tại thành phố này.
Những hiểm nguy về thể chất không chỉ dừng lại ở bệnh tật
Đầu năm nay, Sơ Maria Đỗ Thị Xuân Phú thuộc Dòng Con Đức Mẹ Đi Viếng đã bị gãy chân sau khi xe máy của Sơ trượt ngã trên đường đèo lúc đang đi trao quần áo và chăn màn cho các gia đình nghèo giữa trời mưa lớn. Đây là tai nạn thứ ba Sơ gặp phải trong quá trình thực thi sứ vụ.
Sơ tâm sự khi đang ngồi trên xe lăn: "Tôi vẫn muốn tiếp tục phục vụ sau khi bình phục."
Sơ Francisca Lê Thùy Vân thuộc Dòng Thánh Phaolô thành Chartres cùng một tình nguyện viên phát bánh mì ăn sáng cho bệnh nhân và người nhà tại Bệnh viện Trung ương Huế vào ngày 8/6/2026. (Joachim Pham)
Trên khắp các Hội dòng tại Việt Nam, một sự thay đổi dần dần đang diễn ra
Trong năm qua, Sơ Bích Quyên đã tổ chức ba khóa nghỉ dưỡng kéo dài 10 tuần dành cho hơn 100 nữ tu thuộc nhiều Hội dòng khác nhau. Các tham dự viên thường đến với cùng một gánh nặng: nhiều năm phục vụ liên tục, tình trạng kiệt sức chưa được giải quyết và những áp lực mục vụ tích tụ theo thời gian.
Ban đầu, một số bề trên còn ngần ngại khi để các nữ tu rời nhiệm sở, lo lắng về việc thiếu người thay thế. Tuy nhiên, khi chứng kiến sự chuyển biến tích cực của các nữ tu sau khi trở về, ngày càng nhiều Hội dòng bắt đầu nhận ra điều đã bị thiếu sót.
Sơ Bích Quyên chia sẻ: "Thông qua chương trình như vậy, các nữ tu nhận được nguồn năng lượng tích cực cho cả thể xác lẫn tinh thần, đồng thời làm mới lại ý thức về ơn gọi của mình."
Nhiều Hội dòng đã mở rộng hoạt động khám sức khỏe định kỳ, bổ sung các chương trình tập luyện và yoga, cũng như triển khai các khóa đào tạo về sức khỏe tâm thần. Một số Hội dòng còn có các cơ sở chăm sóc dành cho những nữ tu cao tuổi hoặc mắc bệnh mãn tính.
Các cộng đoàn cũng được khuyến khích xây dựng mối quan hệ cởi mở, nơi các nữ tu có thể thoải mái chia sẻ những lo lắng cá nhân — bao gồm cả sức khỏe thể chất và tâm lý — với nhau cũng như với ban lãnh đạo.
Sơ Bích Quyên nói: "Trước đây, sự bền bỉ chịu đựng và tinh thần hy sinh bản thân của các nữ tu được xem là những đức tính cao quý. Ngày nay, việc tự chăm sóc bản thân cũng được coi là một phần trong sứ mạng."
Đối với những bệnh nhân vốn trông cậy vào sự hiện diện hằng ngày của các nữ tu, vấn đề này là rất cụ thể và tức thời
Ông Phạm Văn Quang, 75 tuổi, đang điều trị bệnh tim tại Bệnh viện Trung ương Huế. Những suất ăn miễn phí do các nữ tu mang đến giúp ông tiết kiệm khoảng 40.000 đồng (1,5 USD) mỗi ngày – một khoản tiền không hề nhỏ đối với người sống dựa vào mức lương hưu 4 triệu đồng (151 USD) mỗi tháng.
Ông nói: "Nếu các nữ tu không mang thức ăn đến cho tôi, thì sẽ rất khó khăn".
Bà Lê Thị Tình, người kiếm sống bằng nghề thu gom vật liệu tái chế, nhớ lại các nữ tu lội qua dòng nước lũ để mang thức ăn và nước uống đến cho các gia đình nghèo trong mùa bão.
Bà nói sau khi đến thăm Sơ Hồng trong bệnh viện: "Họ luôn đến giúp chúng tôi ngay cả khi mưa gió nguy hiểm. Bây giờ tất cả những gì chúng tôi có thể làm là cầu nguyện cho Sơ ấy mau chóng bình phục."
Sơ Ngọc vẫn không ngừng nghĩ đến việc trở về với những trẻ em sắc tộc mà Sơ đã phải bỏ lại.
Sơ nói: “Gia đình tôi đã định cư ở Hoa Kỳ nhiều năm rồi và tôi đã không gặp họ trong 10 năm. “Tôi coi cộng đoàn này như gia đình của mình, và phục vụ những người kém may mắn là niềm vui của tôi.”
Dừng một chút, Sơ khẽ nói: “Nếu Chúa vẫn ban cho tôi sức khỏe, lúc đó tôi vẫn muốn tiếp tục phục vụ.”
Tý Linh (theo Joachim Pham, Global Sisters Report)